فرمود : خداوند متعال مى فرمايد :
« فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ
« 1 »
»
. پس خبر داده كه در ميان بندگانش نيز خالق و غير خالق ، هست ؛ عيسى ( صلى الله عليه ) خلق كرد از گل به هيئت مرغ باذن خدا و بر آن دميد ، پرنده شد باذن خدا . و سامرى خلق كرد براى بنى اسرائيل پيكر گاو نر جوان كه صداى گاو گونه ، داشت .
ترجمه سخن علامه مجلسى ( ره ) : بيان : شكّى نيست كه خالق اجسام نيست مگر خداى متعال . و اما اعراض : مذهب اشاعره اين است كه اعراض نيز همگى مخلوق خداى متعال هستند . و اماميه و معتزله معتقد هستند كه افعال بندگان و حركات شان ، با قدرت و اختيار خودشان ، واقع مىشود . پس بندگان خالق اعمال شان هستند .
ترجمه سخن علامه طباطبائى ( ره ) : اما معتزله : آنان هيچ ابائى از اين « شرك آشكار » ندارند . و اماميه : پيروان اهل بيت ( ع ) هستند و حاشا كه آنان چنين قولى داشته باشند . و شما حتى يك « خبر واحد صحيح » نيز نمى يابيد از اهل بيت ( ع ) كه بگويد كه به همراه خدا ( در كنار خدائى ) كه همه چيز را خلق كرده است ، خالق ديگرى مى باشد . نه خالق يك ذات و نه خالق يك فعل ، به معناى مورد بحث كه عبارت باشد از ايجاد . بل اخبار فراوان بر خلاف آن دلالت دارد .
بررسى : موضوع بحث ميان دو بزرگوار « افعال العباد » - فعل هاى بندگان - است : آيا كسى كه دو ركعت نماز خواند ، يا يك ليوان شراب خورد . اين فعل مخلوق خود اوست يا مخلوق خدا .
معتزله مى گويد : مخلوق خود اوست و او خالق آن فعل است . / تفويض .
اشاعره مى گويند : مخلوق خدا است و انسان خالق هيچ چيز نيست . / جبر .
مكتب اهل بيت ( ع ) مى گويد : لَا جَبْرَ وَ لَا تَفْوِيضَ بَلْ أَمْرٌ بَيْنَ أَمْرَيْن .
هامش
( 1 ) - آيه 14 سوره مومنون .