ما به جزء پنجم آن دست يافتيم كه از اول سورهء آل عمران آغاز مىگردد و تا اواسط سورهء نساء پايان مىيابد ، و ترتيب آن به سبك كتاب « غرر و درر » برادرش سيد مرتضى است .
سيد رضى در اين تفسير مىگويد ( مسئلة ) هر كس از معنى آيهء شريفه . . . سؤال نمايد سپس آيات مشكل و متشابه را ذكر مىكند ، و اشاره به مورد اشكال نموده و به پاسخ دادن مبادرت مىورزد ، سپس به تفصيل مىپردازد ، و در خلال آن برخى از آيات ديگر را نيز تفسير مىكند . به همين جهت همهء آيات قرآن مجيد را تفسير نكرده است . بلكه به آياتى پرداخته كه در آن اشكالى به نظرش رسيده است . سيد رضى در اين تفسير ثابت مىكند كه بر خلاف گفته تمامى پيشوايان علوم عربيت ، حروف زائده اصلا در قرآن وجود ندارد ! بد نيست براى اداى بعضى از حقوقى كه بر ما دارد سخن او را در اين باره نقل كنيم . . . و پس از نقل سخن سيد رضى كه جنبهء علمى و فنى دارد از ساير تأليفاتش و از جمله « نهج البلاغه » ياد مىكند ، و حدود سى شرح نهج البلاغه را نام مىبرد . « 3 » .
علامهء امينى مىنويسد : « حقايق التأويل » تفسير سيد رضى است كه در كتاب « مجازات آثار النبويه » يك جا به نام « حقايق التأويل » ياد مىكند ، و در جاى ديگر به « كتاب بزرگ در متشابهات قرآن » نام مىبرد . نجاشى از آن به « حقايق التنزيل » تعبير نموده ، و صاحب عمدة الطالب آن را كتاب « المتشابه فى القرآن » مىنامد . « 4 » .
اين همان كتابست كه ابن جنى استاد سيد رضى در تقريظ آن مىنويسد : رضى كتابى در معانى قرآن تصنيف كرده است كه مانند آن كمتر يافت مىشود .
5 - معانى القرآن
- اين سومين كتاب سيد رضى در بارهء قرآن مجيد است . ابن شهر آشوب « 5 » در « معالم العلما » ص 44 از آن نام برده و مىگويد : مشكل است مانند آن يافت شود ، و دانشمند نسّابه ابو الحسن عمرى در كتاب « المجدى » از آن ياد مىكند ( قبلا نقل كرديم ) و ابن خلكان مىگويد : اين كتاب دليل بر وسعت اطلاع رضى در علم نحو و لغت است . شايد منظور اينان كتاب سابق باشد « 6 » .
6 - اخبار قضات بغداد
- افسوس كه اين كتاب وى نيز به دست نيامده است و گرنه با اطلاعى كه رضى داشته ، و با قلم نيرومندش مىبايد كتابى جالب باشد .
7 - تعليق خلاف الفقهاء
- پيداست كتابى در فقه بوده است .
هامش
( 3 ) - مستدرك وسائل الشيعه - ج 3 ص 511 .
( 4 ) - الغدير - ج 4 - ص 198 .
( 5 ) - محمد بن على بن شهر آشوب مازندرانى از مفاخر دانشمندان و فقها و محدثين شيعه است . كتابهاى معالم العلماء در رجال و تراجم ، مناقب در تاريخ ائمه و اسباب و نزول از تأليف اوست . به سال 588 ه - در حلب وفات يافت . مرقدش در بيرون شهر حلب زيارتگاه است .
( 6 ) - الغدير - ج 4 - ص 198 .