مالك گويد قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله كذا و چنان كه شافعى گويد قال ابن عمر كذا و بعضى آن را منقطع شمرند و بعضى ديگر مرسل .
و بعضى ديگر گفتند مفصل آنست كه راوى گويد بلغنى و مفصل از قسم ضعيف است .
و معنعن آنست كه در سند او گويند روى فلان عن فلان و بعضى اين را مرسل شمرند .
معلق آنست كه از ابتداء سند يكيرا يا زياده حذف كنند چنان كه شافعى گويد قال نافع او قال ابن عباس او قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و بعضى اين را از قبيل تفصيل شمردهاند و بعضى از قبيل مرسل .
و شاذ عبارتست از حديثى كه عدلى روايت كند بر خلاف آنچه ديگران روايت كرده باشند .
و منكر عبارتست از حديثيكه كسى كه او ثقه و ضابط نباشد بد آن حديث متفرد شود
و حديث متفرد آنست كه گويند تفرد به اهل مكه و اهل الشام او تفرد به فلان .
و مضطرب آنست كه او را بوجوه مختلفه روايت كرده باشد و اضطراب شايد كه در هر يكى از سند يا متن يا راوى واقعشود و حديث مضطرب از اقسام ضعيف است .
و مدرج آنست كه درو كلام بعضى از روات درج كرده باشند يا دو متن را كه به دو اسناد باشد هر دو را بسند واحد روايت كنند يا حديثيرا كه از جمعى باسناد مختلف شنيده باشد و در روايت ذكر آن اختلاف نكند پس مدرج بسه قسم شود .
و مقلوب آنست كه بر اوى مشهور شده باشد و آن را از راوى ديگر نقل كنند تا رغبت مردم درو زياد گردد و گويند چون بخارى ببغداد رسيد جمعى قريب صد حديث را از اسانيد قلب كرده بر سبيل امتحان پيش او ذكر كردند او مجموع
نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — صفحة 399
مساهمون: أبو الحسن الشعراني
ص٣٩٩