آفتاب نيزه بالايى برآيد » : ص 219 س 17 « تا آفتاب يك نيزه بالا برآيد » )
كلمهء نيزه در مثل « آب كه از سرگذشت خواه يك نيزه خواه ده نيزه » معروف است .
ولى در بعضى متون قديمى كلمات نيزه و تير ديده مىشوند كه جزو يك عبارتى هستند كه براى گرفتن اندازهء ارتفاع آفتاب و تعريف ساعات روز به كار مىرفته است .
تير انداختن : سقط گفتن ، تير افكندن 140 / 5 : 160 / 4
تيمار داشت : نگهدارى 205 / 7
بجاى آوردن : بفراست فهميدن 99 / 9 : 113 / 18 : 114 / 3
( گلستان باب 1 حكايت 2 : تاريخ بيهقى ص 62 س 15 : كيمياى سعادت ص 27 س 23 « بعضى از علما بخاطر خويش بجاى آرد بىتعلم » )
جاندارى : نگهبانى 120 / 13
جبايت : گرفتن ماليات 252 / 25 (
a
)
جعل : پارنج ، پاى مزد 100 / 5
جمله كردن : جمع كردن 133 / 8 : 134 / 6 : 325 / 7
جوآميز : ( نان ) آميخته بجو 46 / 8
چشمزدگى : اثر چشم بد 254 / 11
( تاريخ سيستان ص يز )
چنان دانستن : ( اشتباها ) خيال كردن 45 / 20 : 179 / 4 : 214 / 3 « چنان پندارد » : 297 / 18 : ( 49 / 5 « چنان نمايى » )
( نزهتنامه زير عنوان گفتار « چنان دانند كه آن نشانى ديگر است و آن خود همان است » : زير عنوان روباه « پاى از هم باز - فكند تا مرغان چنان دانند كه او مرده است » )
چند : باندازهء 90 / 21 « چند نيم فرسنگ » 113 / 6 « چند يك گزى »
113 / 9 « چند يك گز »
194 / 3 « چند شهرى حصين . »
( چهار مقاله ص 21 س 2 « هژده دانه مرواريد بركشيد هر يكى چند بيضهء عصفورى »
تاريخ برامكه ص 22 س 3 « پارهاى بخور چند بيضهاى »
حدود العالم ص 192 س 4 بند 49 « چند كبكى »
كيمياى سعادت ص 192 س 12 « آنگاه چند دو گز پيشتر شود » :
تاريخ بيهقى ص 489 س 14 : تاريخ سيستان ص يز :
Lazard
لازار س 241 بند 268 )
با اينكه در اين متن كلمهء « چند » در بعضى موارد با كسرهء اضافه چاپ شده حقيقة نبايد آن را با اضافه خواند . چند بمعنى « باندازهء » محتمل نيست كه با چون بمعنى « به شكل » كه هيچ اضافه ندارد در اين حيث فرق داشته باشد .
حاله : موعد ، محل 69 / 15 و بارها تا آخر حكايت
شايد درست باشد اين واژه را با تشديد لام خواند از فعل عربى « رحل » يعنى سررسيدن .
حشر : مدد ، قوهء امدادى 276 / 12 : 280 / 17 ( راحة الصدور ص 498 : معزى ص 217 بيت 5226 :
بمدد يا بحشر هيچ نيازش نبود * كه سعادت مددش باشد و اقبال حشر » )
حظيره : محل محصور ، مدفن 15 / 12 ( سفرنامه ص 23 س 7 ، 19 :
تاريخ بيهقى 205 س 2 )
حقيقت : تحقيق ، اثبات 50 / 14 :
179 / 13 « بىحقيقتى و درستيى »