[ باب پانزدهم : در مطرح شعاع ستارگان از قول واليس اسكندرانى
در شناختن ستارگان از دو تسديس و دو تربيع و دو تثليث و هريك ( كه ) پيوستن ايشان به چند درج باشذ بجمله را اختلاف است ستارگان ( را ) در راستى جاى فلك اين مناظره را و درازى و كوتاهى مطالع برجها را چنانك مطالع برج درازتر بود ، تسديسى كواكب از شست درج بيش باشد و اگر مطالع كوتاه بود تسديس از شست درجه كمتر بود و تربيع و تثليث نيز همچنين باشد چنانك تسديس بسه برج بوده باشد كه بدّوم افتد و تربيع بپنجم و تثليث بششم ، و اين علّت را مطرح شعاع خوانند در همهء فلك . و اتّفاق بيشترين علما در اين است در احكام نجوم . و اين مطرح شعاع دو گونه است .
عملش : يكى از اين دو گونه عمل ، يكى ( آن ) است كى ذكر كردست واليس اسكندرانى ، و از بس وى به كار دارد ما شاء اللّه حكيم يعنى يزدان خواست پارسى ، مىگويد ذكر كنيم : اگر خواهى كه مطرح شعاع ستارگان بدانى ، چه از هردو تسديس و چه از هردو تربيع ، و چه از هر دو تثليث ، و چه هر جاى كه باشد از فلك ، بايد كى اجزاء ساعات درجهء كوكب بگيرى و در شش زنى و از جايگاه آن كوكب بيفكنى . راجع ، يعنى از حمل سوى حوت ، بعدد هر برجى سى درج تا آنجا كه برسد نور تربيع راست بود آن كوكب را ، پس بگير اجزاء ساعات درجهء كوكب ، و در چهار بزن و بيفكن از آن ستارهء مستقيم براستاى برج ، بهر برجى سى درج ، آنجا كه برسد آن نور تسديس آن كوكب باشذ از سوى چپ . پس همچنان چون اين سه عمل كرده باشى مطرح شعاع ستارگان را تمام كن و تربيع چپ ، مقابله تربيع راست بوذ به همان درج و دقيقه در مقابلهء آن برج . و تثليث چپ مقابلهء تسديس راست بوذ به همان درجات . و تثليث راست مقابله تسديس چپ بود به همان درجات . و دانستن آن را از مثال توانى دانستن .
مثال آن : آفتاب در دوازده درجهء سرطان و ما مىخواهيم كى مطرح شعاع تسديس و تربيع و تثليث بدانيم . بگرفتيم اجزاء ساعات درجهء آفتاب كه بود هجده درجه و يك دقيقه و در چهار بزديم حاصل شد چندين « عب د » ، بيفكنديم از جايگاه آفتاب راجع برسيد انتهاء وى در بيست و نه درجهء حمل و پنجاه و شش دقيقه . و اينست نور تسديس آفتاب از سوى راست .
پس بزديم اجزاء ساعات درجهء آفتاب در شش ، بيامد چندين « قح و » و بيفكنديم از جايگاه