مقالهء پنجم : مسايل فى علل و الاسباب
اندر مدخل قدر كفايت نمودم اكنون سبب و علتى چند ياذ خواهم كردن تا معلوم شود كه از چه سبب برين قياس نهادند و حجت بوذ بر درستى و نيز در خاطر پاينده مانذ . و بر سؤال ( 102 ) و جواب نهادم تا پيذاتر بوذ و اين بيست مسئله است . فهرست اين مقالت :
مسئله اول : از چه « 1 » واجب كند كه فلك گرد است و بسيط نيست .
مسئله دوم : در آنچه نهاذ زمين چگونه است .
مسئله سوم : مشرق و مغرب كذام است و سير ستارگان چگونه است .
مسئله چهارم : از چه سبب اول برجها حمل نهادند .
مسئله پنجم : از چه سبب شمس و قمر را يك خانه دادند .
مسئله ششم : خانها [ ى ] ستارگان از بهرچه برين گونه نهادند .
مسئله هفتم : از چه سبب هر خانه را دليلى ديگر نهادند از طالع .
مسئله هشتم : از چه سبب تثليث و تسديس را نظر دوستى خوانند و مقابله و تربيع از نظر دشمنى .
مسئله نهم : شرف ستارگانرا چرا درين خانها نهادند .
هامش
( 1 ) . نسخهء اساس : « آنچه »