اگر مراد به جاه اندر است و جاه به مال * مرا ببين كه ببينى مراد را به كمال
و حصول اين هردو منوط و مربوط به خواست خداوند تبارك و تعالى است : تبسط الرزق لمن تشاء و تقدر ، « 1 »
تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ وَ تُذِلُّ مَنْ تَشاءُ :
« 2 »
از خدادان خلاف دشمن و دوست * كه دل هردو در تصرّف اوست
و مرافقت و موافقت بخت ، كفّ بخت خير من كنز علم : « 3 »
يدبّر بالنجوم و ليس يدرى * و ربّ النّجم يفعل ما يريد
مدار كار جهان بر مدار تقدير است * عجب ز خواجه كه درگير و دار تدبير است
چون بارى تعالى عزّ اسمه حصول حظوظ را درين نشأة موقوف و محكوم به اسباب فرمودهاند :
لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى :
« 4 »
رزق اگر خويش بىگمان برسد * بايدش جست ليكن از درها
هامش
( 1 ) . صورت خطابى چند آيه از قرآن است . ( از جمله آيهء 26 سورهء رعد ) .
( 2 ) . سورهء آل عمران ، آيهء 26 .
( 3 ) . ضبط اين مثل در هردو نسخه چنين است . ولى « كنز » در اينجا درست نيست ضبط صحيح آن در مجمع الامثال ميدانى چنين است : كفّ بخت خير من كرّ علم . « كرّ » پيمانهاى است كه اهل عراق به كار مىبرند .
( 4 ) . سورهء نجم ، آيهء 39 .