است علم عقلى عبارت از علم بامرى است كه غايب از حواس است ( رسائل جابر ص 103 ) .
عِلمِ عَمَلى
- ( اصطلاح فلسفى ) مراد حكمت عملى است كه شامل سياست مدينه و تدبير منزل و تهذيب اخلاق مىشود .
عِلمِ فِعلى
- ( اصطلاح فلسفى ) علم فعلى عبارت از علمى است كه وجود خارجى مستفاد از آن باشد در مقابل علم انفعالى چنان كه علم حق تعالى بذات خود علم فعلى است و علم انفعالى مانند علم انسان باشياء كه بارتسام آنها در نفس حاصل مىشود .
( از اسفار ج 3 ص 39 ) . رجوع بعلم شود .
عِلمِ فَلَك
- ( اصطلاح هيوى و فلسفى ) منظور علم هيئت است .
عِلمِ قيام
- ( اصطلاح عرفانى ) و مراد از علم قيام نزد صوفيه آنست كه بنده در تمام حركات و سكنات ظاهره و باطنهء خود حق متعال را بر خود قائم و مطلع بداند و در تمام افعال و احوال و اقوال او را رقيب خود بداند ( مصباح الهدايه ص 45 ) .
عِلمِ كُلّى
- ( اصطلاح فلسفى ) مراد از علم كلى فلسفهء اولى و امور عامه است و موضوع آن موجود بما هو موجود است و مبحوث عنه در ان عوارض ذاتيهء موجودات است بدون توجه به آنكه موجود جسم باشد يا صورت يا هيولى و يا انسان باشد يا حيوان جماد باشد يا نبات باشد ثابت يا متبدل 3 ص 6 - شفا ج 1 ص 3 - دستور ج 2 ص 348 ) .
عِلمِ كَون و فَساد
- ( اصطلاح فلسفى ) علم طبيعى است رجوع بعلم طبيعى شود .
عِلمِ لَدنىّ
- ( اصطلاح فلسفى ) علم لدنى علمى است كه بنده از خدا آموزد بدون واسطهء بشر يا ملك و اين اصطلاح مأخوذ از قرآن است كه فرمودند
« آتَيْناهُ . . .
مِنْ لَدُنَّا عِلْماً »
كه اهل قرب را به تعليم الهى و تفهيم ربانى معلوم و مفهوم شود نه بدلائل عقلى و شواهد نقلى و فرق علم لدنى و علم يقين آنكه علم يقين ادراك نور ذات و صفات الهى است و علم لدنى ادراك معانى و كلمات از حق است بىواسطهء بشر و آن بر سه قسم است وحى ، الهام و فراست .
( از كشاف ص 1066 - مصباح الهدايه ص 76 ) .
عِلمِ مُرَكّب
- ( اصطلاح فلسفى ) رجوع بعلم بسيط شود
عِلمِ مُتَجَدِد
- ( اصطلاح فلسفى ) مراد علم حصولى است رجوع بعلم حصولى شود .
عِلمِ مُطلَق
- ( اصطلاح فلسفى ) مراد مطلق علم است اعم از حضورى و حصولى ( از دستور ج 2 ص 348 ) .
عِلمِ مَعَ الله
- ( اصطلاح فلسفى ) مراد علم مقامات طريق حق و علوم مكاشفه است و بيان درجات اولياء بود .
عِلمِ مُمكِن
- ( اصطلاح فلسفى ) رجوع بعلم شود .
عِلمِ مِنَ الله
- ( اصطلاح فلسفى ) علم من الله عبارت از علم شريعت است .
عِلمِ مُناظَرَه
- ( اصطلاح منطقى ) رجوع بآداب مناظره شود ( دستور ج 2 ص 370 ) .