وَ الْأَنْعامَ خَلَقَها لَكُمْ فِيها دِفْءٌ وَ مَنافِعُ وَ مِنْها تَأْكُلُونَ وَ لَكُمْ فِيها جَمالٌ حِينَ تُرِيحُونَ وَ حِينَ تَسْرَحُونَ وَ تَحْمِلُ أَثْقالَكُمْ إِلى بَلَدٍ لَمْ تَكُونُوا بالِغِيهِ إِلَّا بِشِقِّ الْأَنْفُسِ
؛ « 1 »
و براى شما چارپايان را آفريد كه در آنها براى شما وسيلهء پوشش و سودهاى ديگرى است و از گوشت و شير آنها مىخوريد و هنگامىكه آنها را به استراحتگاه مىبريد و هنگامىكه آنها را روانهء صحرا مىكنيد براى شما در آنها جمال و زيبايى است و بارهاى شما را به سوى شهرى مىبرند كه جز با مشقّت زياد به آن نمىرسيديد .
پاسخ
از آنجا كه در اشكال ، غلبهء خير وجودى انسان زير سؤال رفته است و بايد ثابت شود كه وجود انسان ، شرّ غالب نيست ، بلكه خير غالب است ، پاسخ شيخ الرئيس بر رفع اشكال از وجود انسان متمركز شده است . بهخصوص اگر بگوييم : موجودات ديگر - به ويژه مخلوقات كرهءزمين - براى انسان خلق شدهاند و اگر آنها براى موجودى خلق شده باشند كه خير محض يا خير غالب است ، خودشان هم خير محض يا خير غالب خواهند بود . چنين گفتارى ادّعاى گزاف نيست . هم مورد تأييد مشاهدات و تجارب ماست و هم عقل ما آنرا پذيرفته و ما را بر همان اساس به تكاپو واداشته و هم مورد قبول شرع است .
قرآن كريم مىگويد :
هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً
؛ « 2 »
اوست كه همهء آنچه در كرهء زمين است را براى شما آفريده است .
پاورقی
( 1 ) . نحل ( 16 ) آيههاى 5 - 7 .
( 2 ) . بقره ( 2 ) آيهء 29 .