اصول و روضهء الكافى است و شرح ملّا صالح بر فروع الكافى ، به دست ما نرسيده است . برخى هم بر اين باورند كه وى را به دليل نداشتن علم و اجتهاد لازم ، از شرح بر فروع الكافى منع كردهاند ؛ ولى طبق شواهد و تصريح شارح در مقدّمه ، مبنى بر « شرح جميع ابواب الكافى » به دست مىآيد كه ايشان فروع الكافى را نيز شرح دادهاند ؛ ولى به دست ما نرسيده است .
تاريخ نگارش و شيوهء تنظيم
شارح ، طبق ابواب الكافى ، به شرح آن پرداخته است و حديث را در ابتدا به صورت كامل ذكر كرده و رجال آن را بررسى كرده است . سپس عبارات مختلف متن را آورده و به شرح و توضيح آن پرداخته است ؛ امّا پايان نگارش شرح الكافى ، دقيقاً معلوم نيست و شارح در پايان كتاب فضل علم مىنويسد : شرح كتاب عقل و فضل علم در چهارده صفر 1062 ق ( يعنى 23 سال قبل از وفات شارح ) ، به پايان رسيد .
رويكرد كلّى
شرح ملّا صالح ، شرحى عقلى - نقلى است كه ظاهراً جنبهء عقلى بودن آن ، پررنگتر است ، « 1 » هر چند از جنبههاى كلامى ، عرفانى و فلسفى نيز بىبهره نيست .
از محاسن اين شرح ، پرهيز از اطناب و عدم ورود به مباحث غير ضرورى است . « 2 » ديگر اينكه شارح ، دانشهاى مختلف را در شرح و تبيين احاديث ، به خدمت گرفته است . به دليل تسلّط نويسنده بر آيات و روايات ، اين شرح ، مملو از آيات و احاديث است . نظم مباحث و تفكيك مطالب ، پاسخ به اشكالات و ارائهء جمعبندى ، از ديگر ويژگىهاى اين شرح است . در ضمن ، شارح ، كلام خود را فصل الخطاب نمىداند .
هامش
( 1 ) . شرح ملّا صالح ، ج 2 ، ص 250 .
( 2 ) . همان ، ج 1 ، ص 17 .