مقدّمه
كتاب و سنّت ، دو منبع مهم براى شناخت دين و فهم مفاهيم و معارف بلند دين هستند . معصومان عليهم السلام بر كتابت و نشر احاديث و روايات ، بسيار تأكيد كردهاند ؛ زيرا در هدايت بشر و حلّ مشكلات و معضلات زندگى ، بسيار كارساز و راه گشا هستند .
به همين خاطر ، بزرگان از علما افزون بر كتابت حديث ، به شرح آن نيز همّت گماردند .
از جملهء اين بزرگان ، ملّا محمّد صالح مازندرانى ( م 1086 ق ) ، پسر احمد ، از علماى نامى قرن يازدهم است كه بر الكافى شرح نوشته است . شرح ايشان سرشار از قواعد و نكات فقه الحديثى است . شناخت روش وى در اين شرح ، بسيار مفيد و قابل استفاده است . اين نوشته ، در چهار فصل تنظيم شده است . در فصل اوّل ، نماى كلّىِ روزگار شارح ، به تصوير كشيده شده تا با شناخت موقعيت اجتماعى شارح و زمان و مكان حيات وى ، بهتر بتوان متن و شرح وى را شناخت ؛ زيرا شناخت زمان و مكان و موقعيت فرد ، در نوع نگرش وى بسيار مؤثّر است .
در فصل دوم ، به بيان احوال و آثار ملّا صالح پرداخته مىشود و ضمن بيان زندگى ، تحصيلات ، اساتيد ، شاگردان و تأليفات وى ، به عظمت علمى ايشان مىتوان پى بُرد .
در بخش ديگر از اين فصل ، به مباحثى چون : جايگاه شرحنويسى ، شرح ملّا صالح ، مصادر آن ، ديدگاه ديگران و كارهاى انجام شده براى احياى اين كتاب اشاره مىشود .
پس از فراهم آمدن اين مقدّمات ، در فصل سوم ، روش فهم و شرح احاديث تبيين مىگردد و به مباحثى چون : بررسى سند ( جرح و تعديل ، نكات رجالى ، منابع رجالى و . . . ) ، چگونگى فهم متن ( اثبات متن ، استناد به ادبيات عرب و توجّه به قرائن ) ، استناد به آيات ، بهرهگيرى از عقل ، و طرح مباحث عقلى و نقلى مىپردازد .
در نهايت ، فصلى به بيان جايگاه آن اختصاص يافته كه در آن ، به اجمال از