سفرنامه عتبات و ويژگىهاى آن
اگر چه ممكن است بسيارى از وقايع روزانه اقامت نويسنده در عراق ملال آور ، تكرارى و خسته كننده باشد ، اما سفرنامه از چندجهت حاوى اطلاعات فوق العاده و ارزشمند تاريخى و جامع شناسى است كه به طور كلى عبارتنداز :
1 . نويسنده در طول سفرش حامل جنازه پدرش بوده است و براى خاك سپارى جنازه به كربلا اطلاعات مفيدى را در اختيار خواننده قرار مىدهد ، و با اين گزارش ، خوانندگان به مشكلات حمل جنازه در دوره قاجار آگاهى مىيابند ، بعنوان مثال وى مىنويسد : « جنازهها را در خاك عثمانى از كاروان جدا كرده و به كاروانسراى ديگرى مىبردند » « 1 » . و يا آنكه هنگام عبور از بغداد ، مامورين عثمانى مانع ورود جنازهها به اين شهر مىشدهاند و همچنين وى در زمان دفن جنازه پدرش در رواق حبيب بن مظاهر اطلاعاتى از چگونگى دفن و مقدار پولى كه براى اين عمل گرفته مىشود و نيز آداب و رسومى كه براى دفن انجام مىشود ، اشاره مىكند .
2 . نويسنده سفرنامه ، توجه دقيقى به آثار و ابنيه موجود در بين راه داشته و توصيفات دقيقى از مكانهاى تاريخى در ميان راه از جمله طاق بستان ، بيستون ، قصر شيرين و . . . . . . . ارائه مىدهد ، علاوه بر اين نويسنده درعتبات به معمارى صحن و حرم كاظمين ، كربلاو نجف پرداخته ، خصوصيات و چگونگى معمارى آنها را بيان مىكند .
3 . نثر گزارش بسيار ساده و بىتكلف بوده و از معدود سفرنامههاى عصر ناصرى است كه نگارنده آن هيچ مقام و منصب دولتى نداشته است .
4 . توجه به برخى از ارقام ، اوزان و مقادير ، قيمت اجناس و همچنين نوع غداهائى كه در سفر تناول مىشده است از جمله خصوصيات اين سفرنامه است كه نويسنده همچنان كه در ابتداى آن آورده به تمام اين مسائل اشاره نموده است .
هامش
( 1 ) همان ، ص 65