چگونگى مسافرت اولش را كه از روز شنبه هشتم ماه صفر هزارو سيصد و شصت و پنج هجرى ازمسير قم و با قطار انجام گرفته است به تفصيل بيان كرده است .
در اين سفر ، صلواتى با جمعى از دوستان صميمى خويش همراه بوده است ، كه از جمله آنان حاج جعفر وشيخ مهدى مىباشند . وى پس از حركت از اصفهان به قم آمده وبعداز زيارت مرقد مطهر حضرت معصومه ( س ) همانگونه كه گفته شد با قطار به اهواز وخرمشهر وسپس به بصره رفته است و از آنجا همراه باخيل مشتاقان زيارت امام حسين ( ع ) كه براى اربعين حسينى راهى كربلا شده بودند ، با قطار به كربلاى معلى رهسپار مىشود .
سفرنامه مذكور ، كه شرح مسافرت صلواتى به كربلا ، نجف ، كاظمين وسامرا است و بيش از يك ماه به طول مىانجامد ، در برگيرنده اطلاعات ارزشمندى از وضعيت اجتماعى ، اقتصادى وامنيتى دو كشور ايران وعراق در دهه بيست هجرى شمسى است . ونويسنده با تيز بينى خاصى و به صورت اختصار به آن پرداخته است .
به دليل ذوق واستعداد ذاتى كه صلواتى در سرودن اشعار داشته است ، وى برخى از مشاهداتش را به صورت نظم بيان كرده است . و علاوه بر اين ، اشعار حك شده بر دروديوار اماكن وضريحهاى مقدسه امامان معصوم ، از چشمان تيز بين وى دور نمانده ، بطورى كه بسيارى از آنها را در سفرنامهاش ياداشت كرده است .
البتّه ، لازم به ذكر است ، بر خلاف سفرنامههاى كه در اين زمان تدوين شده است وعموم سفرنامهنويسان بدون مقدمه به شرح مسافرت خودشان مى پردازند ، صلواتى سفرنامه اش را با مقدمهاى اخلاقى و فلسفى آغاز كرده است و پس از پرداختن به اقسام سفر ، به چگونگى سيروحركت انسان در عالم خلقت ، واهميت و ثواب زيارت عتبات عاليات واحاديثى كه در اين زمينه ازمعصومين عليهم السلام رسيده است ، اشاره نموده است .
صلواتى سفرنامه خود را تا سامرا ادامه مىدهد و بعد از توصيفاتى اندك از شهر سامرا ، باچندين رباعى ، نوشتههاى خود را به اتمام مىرساند . وى سپس اشعار پراكنده ديگرى كه در سفر دوم وسومش سروده است رادر ادامه نسخه سفرنامه عتباتعاليات ، بيان مىكند . وازآنجا كه اشعار
پنج سفرنامه يا سفر به اقليم عشق ( فارسى ) — صفحة 406
مساهمون: مجموعة مؤلفين
ص٤٠٦