219 . بررسى برخى فزات سنگين در پساب تصفيه خانه فاضلاب شهر ايلام و تغييرات آن در مسير رودخانه گذار خوش
نورى رحمانى
استاد راهنما : شهريار عباسى
استاد مشاور :
دانشكده علوم انسانى و پايه ، دانشگاه ايلام ، 1389 ؛ كارشناسى ارشد
چكيده : در دهه هاى گذشته ورود آلاينده ها با منشاء انسانى مانند فلزات سنگين درون اكوسيستم ، به مقدار زيادى افزايش يافته است كه اين به عنوان يك خطر جدى براى حيات اكوسيستم زمين به شمار مى آيد . فلزات سنگين در يك مقياس وسيع ، از منابع طبيعى و انسان - ساخت و نيز از طريق پساب هاى خانگى و صنعتى وارد محيط زيست به ويژه آب رودخانه ها مى شوند . ميزان ورود اين فلزات به محيط زيست ، بسيار فراتر از ميزانى است كه به وسيله فرايندهاى طبيعى برداشت مى شوند . رود خانه گدارخوش از رودخانه هاى مرزى ايران و عراق است كه آب آن از ديرباز براى كشاورزى و منبع آب آشاميدنى دامها استفاده مى شد . در سالهاى اخير با ورود فاضلاب شهر ايلام به آن بطور فزاينده اى در معرض آلودگى قرار گرفته است . اخيراً با احداث ايستگاه پمپاژ در نظر است از آب آن جهت آبيارى زمين هاى دشت وسيع صالح آباد استفاده شود ، لذا ما را بر آن داشت كه به بررسى ميزان و تغيير غلظت عناصر سنگين در طول اين رودخانه بپردازيم . ابتدا بافت زمين شناسى و ژئوشيمى بستر و صخره هاى مسير رودخانه مورد مطالعه قرار گرفت . سپس شش سايت كليدى در طول مسير انتخاب و نمونه بردارى براساس استاندارد نمونه بردارى از پسابهاى مؤسسه استاندارد وتحقيقات صنعتى ايران شماره 7960 انجام گرديد . ضمناً با استفاده از دستگاههاي
GPS
،
EC
متر و
pH
متر صحرايى ، ارتفاع از سطح دريا ، دما ،
pH
و
TDS
آب در هر سايت اندازه گيرى شد . سپس نمونه ها بر اساس استانداردهاى موجود به آزمايشگاه منتقل و فلزات روى ، كادميم ، سرب و مس با استفاده از روش ولتامترى عريانسازى آندى و با تثبيت 6 / 4 /
pH
با استفاده از محلول سديم استات / پتاسيم كلريد در پتانسيل بين 1 5 / 1 - تا 5 / 0 ولت بطور همزمان و فلزات نيكل و كبالت نيز با روش ولتامترى عريانسازى جذبى از طريق كمپلكس با دى متيل گلى اكسيم و با تثبيت 5 / 9 /
pH
با استفاده از بافر آمونياك / آمونيم كلريد در پتانسيل بين 8 / 0 - تا 2 / 1 - ولت بطور همزمان اندازه گيرى شدند . براى اندازه گيرى فلزات آهن ، منيزيم و كلسيم از روش اسپكتروسكوپى جذب اتمى استفاده شد . آنيونهاى بى كربنات و سولفات به ترتيب با روشهاى تيتراسيون و كدورت سنجى اندازه گيرى شدند . منگنز ، جيوه وآرسنيك نيز از طريق اسپكتروسكوپى پلاسماى جفت شده القايى و جذب اتمى توسط آزمايشگاه پژوهشكده چرخه سوخت سازمان انرژى هسته اى مورد سنجش قرار گرفتند . با تجزيه و تحليل داده ها مشخص شد كه ژئوشيمى بستر رودخانه كه موجب افزايش چشمگير غلظت آنيونهاى سولفات ، بى كربنات و
pH
آب رودخانه شده نقش خوبى در رسوب دادن كاتيونهاى فلزات سنگين روى ، نيكل ، كبالت و كادميم داشته است ، ولى دو كاتيون مس و سرب يا تغيير چندانى نداشته و يا بى نظمى در غلظت داشتند كه احتمالًا از صخره هاى مسير رودخانه به آب اضافه شده يا نتيجه ورود به آب از منابع ناشناخته هستند . در كل بر اساس استانداردهاى موجود آب رودخانه مشكلى جهت كشاورزى ندارد ولى نبايد بعنوان آب آشاميدنى دامهاى روستاهاى اطراف رودخانه مورد استفاده قرار گيرد .