1225 . قبيله تميم و نقش آن در تاريخ تحولات ايران تا سال 132 ق / 749 م
مريم سعيديان جزى
استاد راهنما : اصغر منتظرالقائم
استاد مشاور :
دانشگاه اصفهان ، 1381 ؛ كارشناسى ارشد
چكيده : اين رساله در سه فصل ( بنى تميم پيش از اسلام تا سال 40 هجرى ، بنى تميم در دوران خلافت اموى در عراق و ايران ، رجال سياسى و اجتماعى قبيله تميم تا سال 132 ق ) به شناسايى بخشى از تاريخ قبايل عرب در تاريخ تحولات اسلام و پس از آن پرداخته است . نويسنده با بررسى نقش قبيله بنى تميم در ابعاد گوناگون تاريخ ايران پس از ورود اسلام و در قرون نخستين هجرى ، بيشترين سهم در دگرگونى هاى اجتماعى و فرهنگى شرق جزيرة العرب و قلمرو اسلامى را از آنِ اين قبيله دانسته است . سير سكونت قبيله تميم در ايران بزرگ و نقش طوايف مختلف آن در ابعاد گوناگون تاريخ ايران در دوره ورود اسلام با تكيه بر تحولات عراق و خراسان مورد كاوش واقع شده است . نويسنده با توجه به تأثير دو سويه جامعه و فرد در شكل گيرى رخدادهاى هر عصر ، از معرفى و شناسايى رجال برجسته بنى تميم غفلت نورزيده است تا علل حضور آنها در ابعاد گوناگون سرزمين ايران را با تكيه بر تحليل ها و ديدگاه هاى موجود در منابع و مآخذ اصلى روشن كند و در يك نگاه كلى تدبير متفاوت كارگزاران اموى و نتايج تأثيرگذارى قبايل عرب در ممالك فتح شده بويژه عراق و ايران را براى خواننده مشخص سازد .
1226 . قبيله حمدان و نقش آن در تاريخ اسلام و تشيع ( قرن اول هجرى )
عبدالله معصومى جشنى
استاد راهنما : محمد على چلونگر
استاد مشاور : اصغر منتظر القائم
دانشگاه اصفهان ، 1386 ؛ كارشناسى ارشد
چكيده : نقش قبايل عرب در تحولات اجتماعى قرن اول هجرى قمرى بر پژوهشگران تاريخ اسلام و اهل تحقيق پوشيده نيست . ساخت اجتماعى جامعه ى اسلامى در قرن نخستين هجرى ساختار قبيله اى داشت . به همين سبب رخدادها و حوادث پس از رحلت رسول الله ( ص ) از جمله واقعه ى سقيفه و فتوح اسلامى رنگ قبيله اى به خود گرفت . ادامه ى اين روند به اختلافات سياسى و اجتماعى دامن زد و در شكست يا پيروزى گروههاى داخلى درگير جنگ در جامعه ى اسلامى مؤثر افتاد . قبيله ى هَمْدان يكى از قبايل يمنى است كه داراى سابقه تمدنى و حكومتى در پيش از اسلام در سرزمين يمن مى باشد . برخى از مشاهير و بزرگان اين قبيله پس از غزوه ى تبوك به حضور رسول خدا ( ص ) رسيدند و از اسلام خود و قبيله خبر دادند . حضور حضرت على ( ع ) در ميان آنها ، اسلام گسترده و دسته جمعى آنها را در سال دهم هجرى در پى داشت كه اين حضور سنگ بنايى در گرايش اين قبيله به سوى اهل بيت عليهم السلام وتشيع بود . پس از رحلت رسول خدا ( ص ) و واقعه ى رِدّه ، قبيله ى همدان بر اسلام استوار ماندند و در فتوحات اسلامى در شمال و شرق به همراه قبايل ديگر شركت كرد . در نبرد جَمَل و سپس صفين در كنار امام على ( ع ) بودند و در صف بندى عراق و شام به صورت گسترده از امام على ( ع ) حمايت كردند و يكى از قبايلى