1064 . زندگى سياسى و فرهنگى شيعيان در بغداد عباسيان " از عصر غيبت ( 260 ق ) تا سلطه سلجوقيان ( 450 ق ) "
حسن موسوى
استاد راهنما : نورالله كسايى
استاد مشاور : هادى عالم زاده
دانشكده علوم انسانى ، دانشگاه تربيت مدرس ، 1377 ؛ رساله دكتراى تخصصى
چكيده : از سال 260 ( آغاز غيبت صغرى ) تا 334 شيعيان ( اماميه ) و رهبران آنان براى اين كه به سان ساير فرقهها - چون زيديه كه معتقد قيام به سيف بودند - زير فشار سنگين و عمليات سركوبگرانه خلفاى بنىعباس ، پيروان مذاهب اهل سنت و امراى همسوى با خلافت از صحنه سياسى و فرهنگى محو نشوند به تقيه روى آوردند ، خط مشى عمومى علويان و شيعيان با دوران پيش از عصر غيبت و روزگار ائمه شيعى ، يكسان بود . در اين دوره محور و الگوى حركتهاى سياسى و فرهنگى ، امام عصر ( عج ) بود كه رهنمودهايشان بوسيله نواب اربعه ، به طور محرمانه و سازمان يافته به علويان و شيعيان انتقال مىيافت . شيعيان بوسيله اين شبكه ، خط مشى سياسى و فرهنگى خويش را در برابر معارضه خلفا و مخالفان ، گزينش و تنظيم مىكردند . گرچه در اين دوران ، از ميان شيعيان ، مدعيانى سر بر آوردند و خواستند خطوط انحرافى در روند و عملكرد شيعيان بگشايند ، ولى حركت آنان به شكست انجاميد . روى هم رفته در اين دوره شيعيان نسبت به دوران پيشين ، زندگى آرامى داشتند . در دوره دوم ، متغيرهاى هرم قدرت به نفع شيعيان دگرگون شد و با تسلط امير آل بويه بر بغداد ، دوران جديدى در راهكارها و شيوههاى عملكرد علويان و شيعيان پديد آمد . آنان در دستگاه حكومت ، داراى نقوذ سياسى گرديدند تا آنجا كه خليفه ناگزير به پذيرش علويان و عنصر شيعى به عنوان يك قدرت سياسى مذهبى در درون تشكيلات خويش گرديد . شيعيان از اين فرصت به دست آمده ، به تحكيم مبانى و تاسيس نهادهاى آموزشى عقيدتى خويش پرداخته و به موفقيتهاى عظيمى نايل شدند . اما جابجايى متغيرها در هرم قدرت ، در اواخر حكومت آل بويه چون قيام بساسيرى و ظهور عنصر ترك سلجوقى در صحنه سياست ، سبب گرديد كه خلفا ، جنبه روحانى و سياسى خويش را كه در دوره دوم خلافت از دست داده بودند ، به كف آورده و مذاهب اهل سنت ، با حمايت خلفا و طغرل سلجوقى ، به عنوان مذهب رسمى و غالب قد علم كنند . در اين مقطع زمانى گرچه موقعيت سياسى شيعيان به دوران پيش از حكومت 113 ساله آل بويه برگشت و شيعيان ناگزير به تقيه شدند اما در فرصت بدست آمده ، بزرگان شيعى ، پايههاى علمى و فرهنگى مذهب شيعه را همچنان استحاك بخشيده و آن را نهادينه كردند .
1065 . زندگى فرهنگى و انديشه هاى سياسى شيعيان از سقوط بغداد تا صفويه
محسن خندان
استاد راهنما : هادى عالم زاده
استاد مشاور : نورالله كسايى
دانشكده الهيات و معارف اسلامى ، دانشگاه تهران ، 1362 ؛ رساله دكتراى تخصصى
چكيده : ندارد .