چكيده : امروزه فرآيند روبه اضمحلال ساختار كالبدى ، اجتماعى ، اقتصادى وفرهنگى بافتهاى تاريخى به دلايل مختلف - ازجمله عدم هماهنگى آن بانيازها و الگوهاى زندگى امروزين - مورد توجه متخصصين ، مسئولين و مردم قرار گرفته است . مساله احيا و تجديد حيات بافتهاى تاريخى امرى فرايندى و چند بعدى است ، اما در روند احياء ، معمولا عمده تلاش هايى كه به عمل مى آيد ، دربردارنده مداخله هاى عينى ، مرئى و بهبود وضعيت كالبدى ، چه در پيكره ساختمانها و چه در فضاهاى همگانى ياهر دوى اينهاست . گرچه بهبود بخشهاى ظاهرى محيطى براى جذب مردم و كاركردهاى جديدبه محدوده ، ضرورى است ، اما علاوه بر جنبه هاى كالبدى ، بافتهاى تاريخى شهرها به دليل بهرمند بودن از سابقه تاريخى و مطرح شدن به عنوان ثروت فرهنگى اجتماع ، نيازمند احياى فرهنگى - اجتماعى و اقتصادى ، در كنار احياء كالبدى هستند . اين احياء به صورت يك فرآيند بايد سعى در برقرار سازى ارتباط باگذشته ، ارزش و ارج نهادن به آن ، تصحيح و تقويت الگوهاى رفتارى مناسب همخوان با فرهنگ و به وجود آوردن يا تقويت فضاها ومكانهايى داشته باشد كه صحنه بروز انواع تظاهرات اجتماعى است . حضور و مشاركت مردم در تمام مراحل و فرايند كار ، از تفكر و مسله يا بى اوليه تا مراحل اجرايى بسيار مهم مى باشد وموفقيت در امر احياء نيازمند همكارى مساعدت همه جانبه ساكنين و بهره ورى از فضاها و مكانهاى شهرى است . از سوى ديگر بايد در نظر داشت ، براى احياى بافتهاى تاريخى ، توجهات بايد به سمت زير ساختها و توسعه اقتصادى محله ها و همچنين ايجاد انگيزه رشد وبهره بردارى هر چه مناسب تر از ساختمانهاى تاريخى جهت دهى شود . لذا اين پژوهش مى كوشد تا با اتكا به دانش اخير طراحى شهرى ، رويكرد نوزايى را به عنوان راه حلى جامع و چند جانبه براى مداخله مد نظر قرار داده و تبيين كند . از سوى ديگر از آنجا كه اين رويكرد ، خود مستلزم طى فرآيندى جامع و فراگير و چند بعدى است ، براى تحقيق موفقيت آميز آن نياز به صرف وقت ، هزينه و انرژى زيادى است . بدين منظور هدف اصلى رساله حاضر ارائه راهكارها و عواملى است كه در نوزايى بافت تاريخى به عنوان محرك عمل كرده وموجبات بسترسازس ، تسهيل و كاهش صرف انرژى دراين فرآيند را فراهم آورد . اين رويكرد انطباق زيادى با عملى دارد كه كنشيار ( كاتاليزور ، كاتاليست ) در واكنش ها و فرآيندهاى شيميايى انجام مىدهد ، لذا از اين استعاره در ناميدن رويكرد مدنظر بهره گرفته شده است . در مورد نمونه موردى انتخابى نيز لازم به ذكر است كه بافت تاريخى نجف اشرف در طول قرون متمادى و از نظر جنبه هاى مختلف تاريخى ، سياسى ، اجتماعى ، فرهنگى و . . . داراى سابقه اى طولانى است . ويژگى هاى فرهنگى و مذهبى ، وجود حرم مطهر حضرت امام على ( ع ) ، حوزه هاى علميه ، مقابر و سكونتگاه هاى علما و وجود مراكز فرهنگى و اجتماعى ديگر مانند كتابخانه ها ، مساجد و غيره ، اهميت ويژه و منحصر به فردى را در سطح جهان اسلام و به خصوص عالم تشيع براى شهر بوجود آورده است . بعلاوه به علت جايگاه والاى امامان شيعه روزانه مردان و زنان بسيارى براى زيارت رهسپار اين وادى ميگردند . از سوى ديگر امروزه شهر قديم نجف شهرى بيرون آمده از چند دهه جنگ و خفقان و ناامنى است و غبارى از محروميت كه در همه زمينه ها بر چهره آن نشسته ، حكايت گذار از يك دوره ركود علمى ، فرهنگى واقتصادى آن مىكند . در صورت ادامه ى روند موجود ، مسائل و مشكلات فراوان بافت قديم ادامه ى حيات و كارائى و هويتمندى اش را به خطر خواهد انداخت ؛ فرسودگى كالبدى و عملكردى اغلب ابينه موجود در اين بافت قديم و خطر تخريب و عدم پايدارى آن
پايان نامه هاى دفاع شده در دانشگاههاى ايران با موضوع عراق ( فارسى ) — صفحة 350
مساهمون: محمد حقى خوانسارى
ص٣٥٠