ب ) بررسى سبب استعمال « ما » به جاى « من » در « ما طابَ لَكُمْ »
:
يكى از امورى كه دلالت آيه شريفه را بر انحصار عدد مشكل مىسازد ، احتمالات متفاوتى است كه درباره معناى آيه و معناى « ما » و سبب استعمال آن به جاى « من » مطرح گرديده است .
1 ) نظر مرحوم آقاى طباطبائى رحمه الله :
در زمان جاهليت تعداد ايتامى كه اولياى خود را به واسطه قتل و غارت و جنگهاى مداوم از دست داده بودند ، بسيار زياد شده بود و كسانى كه آنان را سرپرستى مىكردند ، اموال آنها را تصرف كرده و بدون رعايت عدل و قسط ، دختران آنها را به ازدواج خود در مىآورند . قرآن مسلمانان را به شدّت از اين عمل ظالمانه پرهيز داد و با آيات كوبنده ، خوف عظيمى در وجود آنان افكند .
مسلمانها تكليف خود را نسبت به يتامى جويا شدند و در اين هنگام بود كه آيات زير نازل گشت :
وَ آتُوا الْيَتامى أَمْوالَهُمْ
. . .
وَ إِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتامى فَانْكِحُوا ما طابَ لَكُمْ مِنَ النِّساءِ . . .
كه حاصل معناى آن اين است : . . . اگر مىترسيد در مورد دختران يتيم عدالت را مراعات ننماييد ، آنها را رها كنيد و با زنان ديگرى غير از آنها - كه عقدشان را براى خويش مصلحت مىدانيد - ازدواج كنيد .
ايشان ذيل اين معنا ، درباره سبب استعمال « ما » به جاى « من » نيز فرمودهاند :
اينكه فرموده است :
« ما طابَ لَكُمْ »
و نفرموده است : « من طاب لكم » بدان جهت است كه آيه در مقام بيان مقدار و عدد است و « ما » به تعداد زنانى اشاره دارد كه انسان مجاز به ازدواج با آنان مىباشد و با عبارتِ :
« مَثْنى وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ »
تفصيل آن