فصل سوم : در صبر
صبر كليد نجاح و مقدّمهء فلاح و سبب خشنودى معبود و علامت حصول مقصود است و هر عبادتى را در بارگاه ربوبيّت حضرت عزّت ثوابى موعود محصور است ، امّا جزا و ثواب صبركنندگان از حيّز حساب بيرون است ، چنان كه خداى عز و جلّ فرموده :
إِنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسابٍ
« 1 » يعنى : « وفا كرده مىشود جهت صابران ، اجر ايشان بىحساب . » و خداى عز و جلّ فرموده :
إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ
« 2 » يعنى : « به درستى كه خداى با صابران است » . و فرموده كه ،
وَ جَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا لَمَّا صَبَرُوا
« 3 » خداى عز و جلّ جهت تفهيم طالبان و تعليم حقّجويان مىفرمايد كه ، « ما كه خداونديم جمعى از ملازمان بساط عبوديّت را به يمن بدرقهء صبر به اوج درجهء امامت و مقتدايى رسانيديم و نفوس ايشان را به خلعت كرامت اختصاص داده ، ايشان را هاديان خلق گردانيديم . » و آفريدگار - تعالى و تقدّس - حضرت ايّوب را به سبب صبر و شكيبايى خلعت نعم العبد پوشانيده و جملهء انبيا و رسل در ميدان معركهء بلا [ 70 آ ] سپر صبر در رو كشيدهاند و تير بلا را به آن دفع كرده ، و خداى عز و جلّ به سرور رسل چنين امر نموده كه ،
فَاصْبِرْ كَما صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ
« 4 » يعنى : « صبر كن همچنانكه پيغمبران اولو العزم صبر كردهاند » . و خداى عز و جلّ فرموده :
وَ تَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ الْحُسْنى عَلى بَنِي إِسْرائِيلَ بِما صَبَرُوا
« 5 » يعنى : « تمام شد كلمهء پروردگار تو ، آن كلمهء نيكو بر بنى اسراييل به سبب آنكه صبر كردند . » يعنى ، محامد و نعم الهى بر ايشان به سبب صبر تمام شد . و از حضرت رسول صلّى اللّه عليه و إله منقول است كه فرموده كه ، « خداى عز و جلّ مىفرمايد كه ، به درستى كه من گردانيدم دنيا را در ميانهء بندگان خود قرض . پس ، هركس كه از دنيا به من چيزى قرض بدهد ، پس مىدهم به يك از ده تا هفتصد و آنچه خواهم و اگر به من قرض ندهد و از او چيزى بگيرم و او صبر كند ، به او مىدهم سه چيز كه اگر يكى از آن به جميع فرشتگان خود دهم خشنود مىشوند . »
الَّذِينَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ أُولئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ
« 6 » يعنى : « آن كسانى كه هرگاه رسد به ايشان مصيبتى ، بگويند به
هامش
( 1 ) . زمر : 10 .
( 2 ) . بقره : 153 .
( 3 ) . سجده : 24 .
( 4 ) . احقاف : 35 .
( 5 ) . اعراف : 137 .
( 6 ) . بقره : 156 و 157 .