سعادت انسان و برآوردن منظور بزرگ حيات - يعنى ، رفع نياز بشرى در جهت استكمال - شعار آنان بوده است . اين نكته نيز قابل تأمل است كه پيغمبران الهى مصمّم بودهاند اين هدف را در جامعه تحقّق بخشند ، فلذا بعث و ارسال آنان اغلب به سوى جامعهها بوده است ، نه به سوى افراد ؛ « 1 » و به همين منظور ، دين به عنوان يك برنامهء صحيح و مطلوب زندگى آدمى ، كه جميع ابعاد و وجوه حيات فرد و جامعه را فرامىگيرد و همهء نهادهاى اجتماعى را در خود مىگنجاند و بر آنها اشراف و تسلّط دارد ، ارائه مىگردد .
همهء كوششهايى كه پيامبران براى برهم زدن نظامهاى ضد الهى و برپا داشتن نظامى الهى و جارى ساختن تعاليمشان به خرج دادهاند ، نشان از وجه و شأن عملگرايى داشته است . حكم منطقى براى برآوردن چنين منظورى ، داشتن قدرت و سيستم سياسى و دستگاه و نظام رهبرى مناسب است . اشارهاى كه مونتكمرىوات در كتاب انديشهء سياسى در اسلام به اين موضوع مىكند ، مشعر بر اين است كه در ذات و كنه آموزههاى دينى رسولان الهى با سياست پيوندى بوده است . وى گويد :
« در سراسر تاريخ انسانى ، مذهب به نحو نزديكى در كلّ زندگى انسان ، و نه فقط در سياست ، دخالت داشته است . حتّى تعاليم خاصّ مذهبى عيسى - آنچنانكه معمولا مورد توجّه قرار مىگيرد - بدون در نظر گرفتن رابطهء سياسى آن بىمعنى است . » « 2 »
در آيين كليمى نيز وضع به اين منوال است و بر الهى بودن قوانين تأكيد مىشود . پايهء حقوق يهود ، الواح دهگانهء موسى است و كليميان موسى را به عنوان نمايندهء يهوه و مجازات و كيفر را از جانب او مىدانند . « 3 »
اسلام ، كه از سوى معتقدينش به عنوان آخرين و كاملترين دين آسمانى و داراى دستوراتى دربارهء همهء اعمال انسانى از جزئىترين تا كلّىترين و از فردىترين تا
هامش
( 1 ) .« وَ لِكُلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ »، « هر امتى را پيامبرى بود » . ( يونس : 47 ) .
( 2 ) .Watt , W . Montgomery , Islamic political Thought , Edinburg , 1986 , p . 26 .به نقل از : جعفرى ، تشيع در مسير تاريخ ، ترجمه آيت اللهى ، صص 15 و 16 .
( 3 ) . تاريخ فلسفهء سياسى ، ج 1 ، ص 14 .