« 1 » .
بنابراين بندگان داراى بينش دانستهاند كه خداوند در كمين آنهاست و ديرى نمىگذرد كه آنها را مورد حسابرسى قرار خواهد داد ، و جزئىترين خطوات قلبى و كمترين لحظهها و نگاههاى آنها را بازپرسى خواهد كرد . همچنين براى آنان محقق شده است كه رهايى از اين خطرها جز به دوام محاسبه و صدق مراقبه و مؤاخذه نفس در انفاس و حركات و خطورات قلبى و لحظهها و نگاههايش ميسر نيست . كسى كه نفس خويش را پيش از آن كه حسابرسى شود مورد محاسبه قرار مىدهد بىشكّ در روز قيامت حسابش سبك و آسان خواهد بود ، و به هنگام سؤال جوابى آماده دارد و عاقبت كارش نيكوست ؛ و آن كه به حساب نفس خويش نمىرسد دريغ و افسوس او دايمى و بازداشت او در عرصهء قيامت طولانى است و گناهانش او را به خوارى و خشم الهى خواهد كشانيد .
آرى هنگامى كه اين حقيقت بر آنان مشكوف شد و دانستند كه از عذاب خدا جز به طاعتش نمىتوان رهايى يافت و او آنان را به شكيبايى و مرابطه ( مواظبت و مرزدارى ) دستور داده و فرموده است :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا
« 2 » لذا نفس خويش را نخست از طريق مشارطه ( شرط كردن ) سپس با مراقبه ( نگهبانى كردن ) و پس از آن با محاسبه و بعد با معاقبه ( مجازات كردن ) و سپس با مجاهده و پس از اينها با معاتبه ( سرزنش كردن ) مواظبت و پاسدارى كردند . از اين رو آنان را در مرابطه شش مقام است و ما ناگزيريم آنها را شرح دهيم ، و حقيقت و فضيلت و تفصيل اعمال هر يك را بيان كنيم . اصل همهء آنها محاسبه است ليكن هر حسابى پس از مشارطه و مراقبه صورت مىگيرد و پس از محاسبه معاتبه و معاقبه واقع مىشود . و اينك به شرح اين مقامات مىپردازيم .
مرابطه اوّل مشارطه است
( 1 ) بدان هدف معاملهگران در تجارتها و شريكان در كالاهاى خود به هنگام محاسبه حفظ سود است ، و همان گونه كه بازرگان شريكى را به كمك خود مىطلبد و به او مال مىدهد تا
هامش
( 1 ) بقره / 235 : و بدانيد خداوند آنچه را در دل داريد مىداند ، از مخالفت او بپرهيزيد و بدانيد خداوند آمرزنده و مهربان است .
( 2 ) آل عمران / 200 : اى كسانى كه ايمان آوردهايد ( در برابر مشكلات و هوسها ) استقامت كنيد و در برابر دشمنان ( نيز ) پايدارى ورزيد و از مرزهايتان مراقبت به عمل آوريد .