و نازفروشى ، توضيح برترى تواضع ، بيان حقيقت تكبّر و آفت آن ، توضيح كسى كه بر او تكبّر مىشود ، درجات تكبّر ، توضيح چيزى كه به آن تكبّر مىشود ، شرح انگيزههاى تكبّر ، شرح امتحان نفس در مورد خوى تكبّر ، شرح تواضع ستوده و تواضع نكوهيده .
شرح نكوهش تكبّر
( 1 ) خداى متعال در چند جاى قرآن از تكبّر نكوهش كرده و هر انسان جبّار و متكبّرى را مذمّت كرده و فرموده است :
سَأَصْرِفُ عَنْ آياتِيَ الَّذِينَ يَتَكَبَّرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ
.
خداى متعال فرمود :
كَذلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلى كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ
. « 4 » و فرمود :
وَ اسْتَفْتَحُوا وَ خابَ كُلُّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ
. « 5 » و فرمود :
إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْتَكْبِرِينَ
. « 6 » پيامبر خدا ( ص ) فرمود : « كسى كه در دلش به اندازهء سنگينى يك دانهء خردل تكبّر باشد وارد بهشت نمىشود ، و كسى كه به اندازهء سنگينى دانهاى ايمان در دلش باشد داخل دوزخ نمىشود . » « 7 » از پيامبر ( ص ) روايت شده : « خداى متعال مىفرمايد : كبريا رداى من و عظمت از من است و هر كس در يكى از آن دو صفت با من به نزاع برخيزد او را در دوزخ افكنده و اهميت نمىدهم . » « 8 »
هامش
( 4 ) مؤمن / 35 : اين گونه خداوند بر قلب هر متكبّر جبّارى مهر مىزند . ( شمارهء 38 در كتاب اشتباه است . م . )
( 5 ) ابراهيم / 15 : آنها ( از خدا ) تقاضاى فتح و پيروزى كردند ، و هر گردنكش منحرفى نوميد و نابود شد ( شمارهء 19 در كتاب اشتباه است . - م . )
( 6 ) نحل / 23 : او مستكبران را دوست نمىدارد . ( شمارهء 26 در كتاب اشتباه است . - م . )
( 7 ) اين حديث را مسلم در ( صحيح ) ، ج 1 ، ص 65 ، از حديث عبد اللّه بن مسعود روايت كرده است .
( 8 ) اين حديث را ابن ماجه ، به شمارهء 4147 ، روايت كرده . و ابو داود در ( سنن ) ، ج 2 ، ص 380 ، با عبارت « قذفته فى النار » روايت كرده است .