هيئت مخصوصى و حركتهاى مخصوصه و از كدام طرف سينه برداشتن و به كجا فرود آوردن و اگر كسى اينها را تشريع گويد بسيار صحيح گفته است و باز گفته كه تسامح در ادلهء سنن جايز است و مشايخ صوفيه اين طريقه را مسلسلًا تابائمه نقل مىكنند پس داخل در ادله تسامح سنن خواهد بود ، علماى شريعت مىگويند تسامح در صورت عدم ظن كذب است و مظنون كذب ناقلين است و شواهدى بر اين ذكر مىكنند بلكه مىگويند تسامح در صورتى است كه ناقل از اهل سنت نباشد و بسيارى از مشايخ را سنى بلكه كافر مىدانند .
و بالجمله حجب روندگان راه نسيان است « نسواللّه فنسيهم » و علاج آن به ضد است « اذكرو اللّه ذكراً كثيراً » چنانچه در شفاخانه فرا نرسيده و بهترين اذكار كلمهء « لا إله إلا اللّه » است كه مركب از سركهء نفى و انگبين اثبات است به اين سكنجبين دفع سفراى نسيان مىشود و به مضمون وعدهء « اذكرونى أذكركم » البته شفا حاصل مىگردد .
نكتة :
از براى شرايط و آداب ذكر امورى گفتهاند :
1 - صدق ارادت .
2 - ورد طلب و داعيهء سلوك .
3 - انس با ذكر و استيحاش از خلق « قل اللّه ثم ذرهم فى خوضهم يلعبون » .
4 - توبه نصوح از محرمات .
5 - اهتمام در عدم غفلت از ذكر يك نفس يعنى دوام ذكر و فكر .
6 - دوام وضو .
7 - طهارت از نجاسات و مظالم و محرمات شرعيه از ابريشم خالص و نحو آن و از رعونت .
8 - آن كه مربع نشيند و دست راست را بر بالاى ران چپ و به دست چپ ساق دست راست را بدارد و دل حاضر دارد و چشم بر هم نهد و به تعظيم تمام شروع در ذكر كند و اگر ابتداء به ذكر « لا إله إلا اللّه » كند بهتر است و كيفيت آن را
خزائن ( فارسى ) — صفحة 505
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٥٠٥