159 / 2 ، اضغاث احلام « 4 » :
اين اصطلاح در فلسفه و عرفان اسلامى از قرآن مجيد وارد شده - و ظاهرا - در فلسفهء يونانى ريشهيى ندارد . در قرآن مجيد دوبار ( سورهء يوسف ، 12 / آيه 44 ؛ و سورة الأنبياء ، 21 / آيهء 5 ) آمده است « قالُوا أَضْغاثُ أَحْلامٍ وَ ما نَحْنُ بِتَأْوِيلِ الْأَحْلامِ بِعالِمِينَ - گفتند [ يعنى خوابگزاران ] كه اين خوابهاى پريشان است و ما به گزارش خوابها دانا نيستيم ؛ و « بَلْ قالُوا أَضْغاثُ أَحْلامٍ بَلِ افْتَراهُ بَلْ هُوَ شاعِرٌ فَلْيَأْتِنا بِآيَةٍ كَما أُرْسِلَ الْأَوَّلُونَ » - بلكه گويند : خوابهاى پريشان است كه خود آنها را بربافته ، [ يا ] او شاعر است ؛ [ اگر نه چنين است ] پس آيتى براى ما بياورد . همچنانكه [ پيامبران ] پيشين را [ با آن ] فرستادند . و اينكه در زبان فارسى با واو عطف ( اضغاث و احلام ) معروف شده ظاهرا درست نيست « 5 » . اضغاث جمع ضغث به كسر اول و سكون دوم است به معنى دستههاى گياه خشك و با هم آميخته ، و احلام جمع حلم است به معنى خوابها . پس مجموع « اضغاث احلام » به معنى خوابهاى پريشان است كه تعبير درست نداشته باشد به جهت اختلاط احوال معقول و غير معقول ( غياث ) . صدر الدّين شيرازى در مقالهء چهارم المبداء و المعاد ( « فى النبوات » ، 347 ،