شورش رافع شعلهور بود . هارون براى فرونشاندن آن ، خود در صفر 193 ه . ق راهى خراسان شد . اردوى او از راه گرگان حركت كرد و خليفه در اين شهر به شدت مريض شد ، تلاش طبيبان هم نتيجهاى نداشت و او با همان حال به سمت توس حركت كرد . در همين شهر براثر بيمارى در جمادى الآخر سال 193 ه . ق درگذشت . « 1 »
جسد او در سناباد ، از محلات توس ، در منزل حميد بن عبد الرحمن « 2 » يا به قولى خانه حميد بن ابى عانم در محلى به نام « مثقب » دفن شد . « 3 » بنا به روايت دينورى او در خانه حميد بن قحطبه منزل كرد و در همانجا فوت كرد . « 4 » چند سال بعد در 203 ه . ق پيكر مطهر امام رضا عليه السّلام در همين مكان دفن و يكى از زيارتگاههاى مهم شيعيان شد . دعبل خزاعى توصيف جالبى از اين همجوارى دارد و مىگويد :
قبران فى طوس : خير الناس كلهم * و قبر شرهم ، هذا من العبر
ما ينفع الرجس فى قرب الزكى و لا * على الزكى بقرب الرجس من ضرر
دو قبر در طوس است يكى قبر بهترين خلق خداوند و ديگرى گور شرترين مردم جهان و اين بسيار موجب تعجب است . فايده و نفعى براى شخص پليد نخواهد داشت اينكه گورش نزديك قبر پاك و پاكيزهترين خلق باشد و همچنين ضرر و زيانى براى فرد پاك و مطهر ندارد كه مدفنش در كنار گور شخصى پليد باشد . « 5 »
با اينكه هارون الرشيد در زمان حيات خويش يكبار در سال 175 ه . ق و يكبار در 176 ه . ق وليعهدى را به امين و بعد از او به مأمون واگذار نمود و براى آن سندى به امضاى
هامش
( 1 ) - همان 12 / 5367 ؛ خطيب بغدادى :
پيشين 14 / 13
( 2 ) - محمد بن جرير طبرى : پيشين 12 / 5368
( 3 ) - همان 12 / 5370
( 4 ) - ابو حنيفه دينورى : پيشين / 433
( 5 ) - شيخ صدوق : عيون اخبار الرضا 2 / 617