و باروى شهر تبريز ساخته است :
قلعه تبريز چون اتمام يافت * ديده اعداى دشمن ميخ شد
باعث امنيت تبريز شد * « امن شد تبريز » از آن تاريخ شد 16
حاتم بيگ را وزيرى دانشمند و ادبپرورى دانستهاند ، كه حتى در دوره وزارت خود از كسب علم باز نايستاد و با بزرگانى همچون شيخ بهايى و اسكندر بيگ منشى معاشرت داشت و از شيخ بهايى علم اسطرلاب آموخت .
شيخ بهايى كتابى به فارسى در همين علم در هفتاد باب نوشته و « التحفة الحاتمية » نام نهاد 17 .
به گواهى منابع تاريخى حاتم بيگ در دوران وزارت خود و قبل از آن مأموريتهاى نظامى و سياسى مهمى را از طرف شاهعباس انجام داد و مناطق مختلفى از امپراتورى صفويان را سامان بخشيد 18 و در ثبات آن نقشى اساسى ايفا كرد و سرانجام در يكى از همين مأموريتها در شب جمعه ششم ماه ربيع الاول 1019 ق در پاى قلعه دمدم ( در سه كيلومترى اروميه ) به سكته درگذشت . 19 جسد او به مشهد مقدس حمل و در زير گنبدى كه خود او در حدود 1010 ق . بنا كرده و امروز به گنبد حاتمخانى معروف است دفن شد 20 .
شاهعباس كه علاقهيى فراوان به حاتم بيگ داشت ، از مرگ او بسيار متأثر شد و به واسطه خدماتى كه وى انجام داده بود . منصب وزارت را به مدت ده سال به پسر او كه ابو طالب خان نام داشت عطا كرد و او تا سال 1030 ق كه به دليل غرور و جاهطلبى از وزارت عزل شد حدود يازده سال به جاى پدر وزارت كرد 21 . او بار ديگر در عهد شاه صفى اول از سال 1041 به وزارت رسيد اما اينبار وزارتش بيش از دو سال نپاييد و در 1043 ق بدست همين شاه كشته شد 22 .
شرح
( 1 ) - اسكندر بيگ منشى : تاريخ عالمآراى عباسى 2 / 1181 ؛ ميرزا بيگ جنابدى روضة الصفوية / 709 و 715
( 2 ) - اسكندر بيگ : پيشين 2 / 1182
( 3 ) - همان 2 / 1184
( 4 ) - همان / 1184 - 1185