( 169 ) منجم خراسانى - محمد اسماعيل ( 1224 - 1287 ه . ق )
محمد اسماعيل ازغدى معروف به « منجم خراسانى » فرزند ابو القاسم نوه حاج محمد بىخنده ازغدى بود كه در علم هيئت و نجوم استخراج تقاويم و نيز در تقوا و زهد و قداست شهرت داشت . اين علم در خاندان او به احفاد و نوادگانش انتقال يافت و فرزندان ايشان در مشهد به نجوميان شهرت دارند . پس از حاج محمد پسرش ابو الحسن طبيب كار علمى او را ادامه داد و بعد از وى محمد اسماعيل كه برادرزاده و داماد ابو الحسن بود جانشين مقام علمى او گرديد .
منجم خراسانى مدت 35 سال به استخراج تقويم اشتغال داشته است .
اعتماد السلطنه در مآثر و الآثار در مورد او مىنويسد : « مولانا محمد اسماعيل منجم مشهدى در هيئت و اعمال نجوميه و احكام آن بىنظير بود ، به حدى كه گويا از وراء پرده نازك به نشئه غيب نظر مىنمود » . « 1 » ميرزا عبد الرحمن مدرس از وى اين پيشگويى را نقل مىكند : « آسمان امسال يك ثلث از باران خود را نخواهد باريد و زمين يك ثلث از زراعت خود را نخواهد روياند و سال ديگر دو ثلث از زراعت نرويد و سال سوم چنان قحط شود كه مردم از گرسنگى بميرند و ديگران ايشان را از خاك برنگيرند و خدا را شكر كه من زنده نخواهم بود » . اين پيشبينىها همه اتفاق افتاد و خودش قبل از قحط سالى درگذشت .
مرحوم منجم در اوايل سال 1287 ه . ق در سن 65 سالگى چشم از جهان فروبست « 2 » و جنازه او را در صحن عتيق حرم مطهر حضرت رضا عليه السّلام مدفون ساختند او داراى خط خوشى بود و كتابهايى را استنساخ نموده است كه
هامش
( 1 ) - محمد حسن خان اعتماد السلطنه : المآثر و الآثار / 208 .
( 2 ) - ميرزا عبد الرحمن مدرس : تاريخ علماى خراسان / 116 - 117 .