جهت قبله قائل به توسعه در جهت شده مىگويد تكيه بر قواعد علم هيئت كه بر پايه كرويت زمين استوار است اشكال را زيادتر مىكند ، وى در بطلان كرويت زمين معتقد است آنچه دانشمندان هيئت درباره كرويت گفتهاند و دليلهايى كه اقامه كردهاند حتى ظنآور هم نيست چه رسد به قطع ، به ويژه كه فقها با آن همراه و موافق نيستند و زمين را كروى نمىدانند ، بلكه ظاهر قرآن و كتاب عزيز نيز بر خلاف آنان مىباشد ، خداوند متعال مىفرمايد :
الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِراشاً
« خدايى كه زمين را بر شما فرشگونه قرار داد » ، و فرمود :
أَ لَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهاداً
« آيا ما زمين را چونان گهواره قرار نداديم ؟ » ، و فرمود :
وَ إِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ
« آيا به زمين نمىنگرند كه چگونه مسطح شده است » . « 1 »
صاحب جواهر همچنين در بحث عدم ثبوت هلال توسط رؤيت در شهرهاى دور اشكال كرده مىگويد : اختلاف مطالع در ربع مسكون ممنوع است ، بدين جهت كه يا زمين كروى نيست ، بلكه مسطح است و در اين صورت مطالع ستارگان اختلاف ندارند و يا به خاطر اينكه اختلاف مطالع بسيار اندك است . « 2 »
حال آنكه نراقيان كه قبل از صاحب جواهر زندگى مىكردند ازآنجاكه به دانش نجوم اطلاع كافى داشتند ، بر كرويت زمين استدلال آوردهاند ، چنانكه خواهد آمد .
نظام اعراج ( د 730 ق )
نظام الدّين ، حسن بن محمد بن حسين قمى نيشابورى از شاگردان قطب الدّين شيرازى ، دانشمند ، هيوى ، منجم ، رياضىدان ، اديب ، او در نيشابور
هامش
( 1 ) . جواهر الكلام ، نجفى ، ج 7 ، ص 343 ، دار احياء التراث العربى ، 1981 م .
( 2 ) . جواهر ، ج 16 ، ص 361 .