عباسى ( 136 - 158 ه ) از زبانهاى گوناگون به عربى ترجمه شده بود و بعدها كتابهاى يونانى كه در پى فتوحات هارون در برخى از سرزمينهاى آسياى صغير مانند عموريه و آنقره به دست آمد ، هارون را برانگيخت تا براى نگهدارى آنها جايى فراهم آورد ، بدينترتيب بيت الحكمه شكل گرفت .
در زمان مأمون بيت الحكمه رونق بيشترى يافت ، زيرا وى به گردآورى و ترجمه و تدوين علوم علاقه بسيار داشت .
به روايتى در پى خوابى كه مأمون ديد و در آن با ارسطو سخن گفت به جستجوى كتابهاى فلسفى پرداخت و چون آنها را در سرزمينهاى اسلامى نيافت از قيصر روم خواست تا كتابهاى قديمى فلسفه را از روم براى او بفرستد ، قيصر ابتدا امتناع كرد ، ولى سپس تسليم شد و پنج بار شتر كتاب براى مأمون فرستاد . گفتهاند كه از خراسان نيز صد بار شتر كتاب آوردند .
ازسوىديگر ، چون با ايجاد بيت الحكمه ، دانشگاه جندىشاپور - كه مدتها مركز علمى و فرهنگى جهان بشمار مىرفت - از رونق افتاد ظاهرا منابع فراوانى كه در زمان ساسانيان در علوم و فنون مختلف از زبانهاى يونانى و هندى در اين دانشگاه گرد آمده بود ، - و همچنين ترجمههاى پهلوى آنها - به بيت الحكمه منتقل شد .
افزون بر اين ، برخى از محققان بنا بر شواهدى تأثير ايرانيان را بيش از اين مىدانند ، از جمله به گفته « ديميترى گوتاس » بيت الحكمه از نامى كه ساسانيان براى كتابخانه به كار مىبردند گرفته شده است ، وى به نقل از حمزه اصفهانى مىنويسد كه در ايران ساسانى كتابها در خزاينى نگهدارى مىشد كه او آنها را « بيوت الحكمه » ناميده است ، وى حتى نهضت ترجمه در بيت الحكمه را مربوط به ترجمه كتابهاى فارسى به عربى مىداند نه از آثار
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي ) — صفحة 45
مساهمون: على زمانى قمشه اى
ص٤٥