تحسين مىكرد كه شرح آن را در كتاب استيعاب الوجوه الممكنة فى صنعة الاسطرلاب آورده است و ما عين عبارت او را در حواشى كتاب التفهيم [ ص 297 ] نقل كردهايم .
در كتاب الهند نيز راجع به شكل حركت زمين بحث كرده است [ ص 138 ] .
14 . حركت خاصهء وسطى شمس
بيرونى حركت خاصهء وسطى شمس را كه در نتيجهاش مقدار سال شمسى حقيقى بهدستمىآيد يكبار در جرجانيهء خوارزم در وقت انقلاب صيفى رصد كرد ؛ همان را كه ابو سهل كوهى نيز در بغداد رصد كرده بود . « 1 »
بار ديگر در غزنه براى تصحيح وسط شمس موضع اوج را در مدت ما بين تابستان تا اعتدال خريفى رصد كرد كه نتيجهاش سه سال فارسى يعنى سال شمسى 365 روز بهعلاوه 46 روز و نزديك سهچهارم روز درآمد . « 2 »
15 . حركت اوج شمس
ابو ريحان بر خلاف بطلميوس از منجمان پيش از اسلام ؛ و ابو العباس نيريزى صاحب زيج معتضدى از اعاظم علماى رياضى قرن سوم اسلامى « 3 » و جمع ديگر از پيروان آنها با دلايل رياضى ثابت كرد كه اوج شمس متحرّك است ؛ و مقدار حركت اوج و فاصلهء بين المركزين يعنى مركز فلك ممثّل و خارج مركز شمس را در جرجانيهء خوارزم به سال 385 يزدگردى [ مطابق 407 ه ق ] و
Footnote
( 1 ) . قانون مسعودى ، ج 2 ، ص 641 - 643 .
( 2 ) . قانون مسعودى ، ج 2 ، ص 687 .
( 3 ) . در اين مورد است كه بيرونى دربارهء ابو العباس نيريزى مىگويد : « و هذا ممّا القاه الشيطان فى امنية النيريزى : قانون مسعودى ، ج 2 ، ص 675 » .