دانشگاهيان تظاهرات را شروع كردند و با شكستن صفوف نيروهاى انتظامى به طرف مركز شهر به راه افتادند . قيام خونين سى تير تا شامگاهان ادامه داشت و در آن هنگام دربار عقبنشينى كرد ؛ قوام السلطنه را معزول و دكتر مصدق را به جاى او برگزيد . ساعت هفت بعد از ظهر ، هزاران تن از مردم تهران ، عازم خانهء دكتر مصدق شدند . رهبر جبههء ملى درحالىكه به شدت مىگريست گفت : « اى كاش مرده بودم و ملت ايران را اينطور عزادار نمىديدم . . . اى مردم ! من به جرأت مىگويم استقلال ايران از دست رفته بود ، ولى شما با رشادت خود آن را گرفتيد . . . »
در 12 مرداد 1331 بنا بر پيشنهاد مجلس شوراى ملى ، لايحهء مصادرهء اموال قوام السلطنه تصويب شد ؛ لكن در 29 خرداد 1333 خورشيدى قانون لغو مصادرهء اموال احمد قوام به تصويب مجلس رسيد و تمام اموالش به موجب قانون مزبور دوباره به وى مسترد شد .
قوام السلطنه در صبح روز 31 تيرماه 1334 خورشيدى ، پس از يك بيمارى ممتدّ قلبى و ريوى درگذشت و در آرامگاه خانوادگى خويش در قم به خاك سپرده شد .
م : ( 1 ) - ملكالشعرا بهار ، محمد تقى . تاريخ مختصر احزاب سياسى ايران ، ج / 2 .
( 2 ) - دكتر عاقلى ، باقر . ذكاء الملك فروغى و شهريور 1320 .
( 3 ) - پيتر آورى . تاريخ معاصر ايران ، ترجمهء محمد رفيعى مهرآبادى .
( 4 ) - مكى ، حسين . تاريخ بيستساله ايران ، ج / 8 .
( 5 ) - اسكندرى ، ايرج . خاطرات سياسى .
( 6 ) - دكتر ذوقى ، ايرج . ايران و قدرتهاى بزرگ در جنگ جهانى دوم .
( 7 ) - بامداد ، مهدى . شرح حال رجال ايران ، ج / 1 .
( 8 ) - سرهنگ نجاتى ، غلامرضا . جنبش ملى شدن صنعت نفت ايران .
( 9 ) - ارسنجانى ، حسن . يادداشتهاى سياسى در وقايع سى تير 1331 .
( 10 ) - اطلاعات سالانه ، سال 1341 ، از انتشارات مؤسسهء اطلاعات .
( 11 ) - مجلهء يغما ، سال 5 و 8 . صاحب امتياز : حبيب يغمايى .
زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي ) — صفحة 215
مساهمون: حسن مرسلوند
ص٢١٥