الأثمار ، مىباشد . » « 1 »
269 . تفسير بسمله شهيد ثانى [ مستشهد 966 ق ]
مؤلّف آن ، شهيد عالىقدر دين ، شيخ زين الدّين بن نور الدّين على ، معروف به شهيد ثانى ، ( متولّد 911 و مستشهد 966 ه . ق ) ، يكى از مفاخر شيعهء اماميّه در طول تاريخ فقه و فقاهت و سعادت شهادت آن مىباشد . او فقيه بزرگوار ، محدّث ، رجالى ، اديب و مفسّر عالىقدر مىباشد وثاقت و جلالت او مسلّم بين عامّه و خاصّه مىباشد ، و آثار ارزشمند او هم‌اكنون در حوزه‌هاى علميّه مورد بهره‌بردارى طلّاب و فضلا مىباشد . او در تمام زمينه‌هاى علوم و معارف اسلامى ، يد طولائى داشته است . در فقه و فقاهت پيشوا و امام فقها و بزرگان . حيف بود كه در علم تفسير اثرى از او نداشته باشيم ، گرچه نوع تأليفات او شرح تفسيرى از آيات قرآن كريم مىباشد . آرى او در علم تفسير هم ، مستقلا شرحى بر بسمله دارد كه در سال 940 ، آن را به پايان برده است ، و از سورهء توبه ، آيهء شريفهء 101 ، « السّابقون » را نيز تفسير نموده است . « 2 »
* شمارى از تأليفات او
تأليفات او ، فراوان بوده و هم‌اكنون در اختيار اهل علم و فضل قرار دارد از مشهورترين تأليفات او ، كتاب مسالك الأفهام فى شرح شرايع الاسلام ، و كتاب الرّوضة البهيّة فى شرح اللمعة الدمشقيّة مىباشد كه هم‌اكنون ، مورد قبول عمومى و مورد تدريس و تدرّس حوزه‌هاى علمى شيعه مىباشد .
تعداد تأليفات او را تا 50 جلد به شمار آورده‌اند ، كه ما در كتاب فقهاى نامدار شيعه ، بخشى از آنها را به تفصيل آورده‌ايم . « 3 » و كتاب « الرّوضة » با تصحيح در تعليق حقير و آقاى عليزاده در سال 1422 ه . ق از سوى دفتر نشر نويد اسلام قم به چاپ رسيده است و هم‌اكنون مورد استفادهء طلّاب فقه در حوزه‌هاى علمى مىباشد .
270 . تفسير جرجانى [ گازر ] [ فراغت از تأليف 968 ق ]
مؤلّف آن ، ابو المحاسن ، حسين بن حسن جرجانى ، ( تاريخ وفات نامعلوم ) ، يكى از اعلام قرن دهم هجرى مىباشد . ملّا عبد اللّه افندى او را به عنوان فاضل ، عالم ، متكلّم ، محدّث ، و مفسّر و يكى از مشاهير اماميّه توصيف مىنمايد ، و مىگويد : « او را است ، تفسير « جلاء الأذهان و جلاء الأحزان » و آن يك تفسير خوب و پرفايده مىباشد . » « 4 » اين تفسير كه به نام « تفسير گازر » ، شهرت يافته است ، اخيرا با تصحيح و تحقيق و تعليق محقّق شهير ، سيّد جلال الدّين حسينى ارموى ، در سال 1338 ، در 11 مجلّد ، چاپ و انتشار يافته است . شرح حال و بيوگرافى مؤلّف در پيشگفتار مفيد آن به تفصيل آمده است .
ايشان در پيشگفتار مىنويسند : « اين تفسير ، از تفسير ابو الفتوح رازى گرفته شده است بدون هيچ مبالغه و اغراق ، و به قول معروف از باء بسمله تا تاء تمّت ، به استثناء خطبه و سبب تأليف ، كه ناچار بايد مغاير باشد ، از آن تفسير اخذ شده است ، به اين معنا كه ابو المحاسن جرجانى تفسير ابو الفتوح رازى را اساس و مأخذ و مبنا و مورد استفاده براى تفسير خود گردانيده و مسير خود را در تفسير آيات و نقل مطالب لغوى و ادبى و رجالى و تاريخى ، و به عبارت جامع‌تر در همهء آنچه تفسير حاضر مشتمل بر آن است ، و در ما بين الدّفتين آن قرار گرفته است ، بر روى خطّ سير ابى الفتوح ، كه پيش از او براى
پاورقی
( 1 ) معجم المؤلّفين ج 7 ، ص 138 - البدر الطّالع شوكانى ، ج 1 ، ص 471 .
( 2 ) مفسّران شيعه ص 135 .
( 3 ) فقهاى نامدار شيعه ص 188 - 200 .
( 4 ) ريحانة الأدب ج 1 ، ص 400 ؛ هزار سال تفسير فارسى ، ص 613 و 614 .