مىباشد كه گويا در 50 جلد تنظيم شده است تنها جلد اوّل و دوّم آن فقط در حرف « الف » مىباشد با اسف كه توأم با كتابخانهاش در دست بعضىها مانده است . « 1 »
1921 . فخر الإسلام ارموى [ م 1370 ه . ق ]
ميرزا صادق ارومى از نستوريهاى ارموى بود كه نخست در كليساهاى شهر به تبليغ و ترويج مسيحيّت مىپرداخت در اثر مطالعات عميق به اسلام شاخهء تشيّع گرايش يافت پس از شانزده سال تحصيل به مقام اجتهاد نائل آمد و به ارشاد مردم مسلمان پرداخت او كتابهائى در راه تبليغ اسلام نگاشت كه كتاب الأعلام فى نصرة الإسلام در 10 جلد با ترجمه مرحوم موسوى خلخال انتشار يافته است از آثار قرآنى او : « بيان الحق و الصدق المطلق » مىباشد و آنهم در 10 جلد تأليف يافته است چهار جلد آن در اثبات حقّانيت قرآن كريم و نبوّت حضرت ختمى مرتبت ( ص ) مىباشد برخى از مجلّدات آن به همّت على اصغر خان اتابك اعظم در تهران به چاپ رسيده است . مفاخر آذربايجان « 2 » ، تأليف نگارنده ج 1 ، ص 229 - 230 ؛ فهرست مشاهير ايران ج 2 ، ص 307 - 308 به تفصيل معرّفى شده است .
1922 . فرات كوفى - ابو القاسم
او يكى از مفسران عاليقدر قرون اوّليه هجرى است كه در سال 307 حيات داشته است وى از اعلام غيبت صغرى و محدّثى بزرگ است و از معاصران شيخ كلينى به شمار مىرود از نظر مذهب شايد زيدى يا متمايل به آن مكتب بوده است از فرات دو اثر قرآنى در اختيار داريم : از تفسير روائى بلندآوازهاش كه از جهت قدمت و ديرينگى اهميت ويژه دارد و ديگر اثرى كه نسخهء خطّى آن در دانشكده الهيات تهران وجود دارد . « 3 »
1923 . فيوضات - ابو القاسم
مؤلّف « منهاج النجاة فى تفسير الصلاة » مىباشد ، كه در سال 1373 ، به چاپ رسيده است .
اثر قرآنى او پيرامون آيات قرآنى نماز ، در 2 جلد در 802 صفحهء وزيرى ، از سوى دار الكتب الاسلاميّة تهران چاپ و انتشار يافته است . « 4 »
1924 . فتّال نيشابورى [ م 514 ه . ق ]
او صاحب تفسير « التنوير فى معانى التفسير » مىباشد آنچنانكه كتاب روضة الواعظين از ديگر كتابهاى معروف اوست . « 5 »
1925 . قرجهداغى - كوهى
حاج ميرزا حسن بن على صاحب رسالهاى پيرامون آية النحل مىباشد كه در تبريز مجموعا در 354 صفحه ، به چاپ رسيده است . « 6 »
1926 . قمّى لاهورى - سيّد ابو القاسم [ م 1424 ه . ق ]
لوامع التنزيل نوع تفسير فارسى بزرگى است كه در سال 1301 به چاپ رسيده است . « 7 »
هامش
( 1 ) گنجينه دانشمندان ج 9 ، ص 268 .
( 2 ) كتاب مفاخر آذربايجان : در پنج جلد وزيرى تنظيم و تأليف گرديده است و مجموعا دربرگيرنده شرح حال سههزار نفر از شخصيّتهاى فقهى فرهنگى ، ادبى و اجتماعى و علمى آذربايجان بزرگ مىباشد . جلد اول : فقيهان و مفسران جلد دوم : فيلسوفان و عارفان جلد سوم : شاعران و اديبان و خوشنويسان جلد چهارم : شهيدان و نيكوكاران جلد پنجم :
فرزانگان و نوآوران .
( 3 ) دانشنامه قرآن ج 2 ، ص 155 .
( 4 ) فهرست كتابهاى چاپى فارسى خانبابا مشار ، ج 4 ، ص 5037 .
( 5 ) طبقات الفقهاء ج 6 ، ص 256 .
( 6 ) فهرست خانبابا مشار ، ص 452 .
( 7 ) الكنى و الألقاب ج 1 ، ص 135 .