ملّا محمّد اسماعيل واحد العين
آخوند ملّا محمّد اسماعيل واحد العين ، فرزند محمّد سميع از فلاسفه و مدرّسين حكمت در اصفهان و از افاضل شاگردان حكيم ملّا على نورى ، و خود ، در تدريس ، خوشبيان و خوشتقرير بوده [ است ] . بسيارى از فضلاء و حكماء ، از دستپروردگان او به شمار مىروند ؛ از جمله حاج ملا هادى سبزوارى كه استاد را ذو العيون مىخوانده ، و سالها از محضر او مستفيض شده است . [ در تبيين و تدريس حكمت متعاليهء ملّا صدرا استادى كمنظير بوده ، و به ايرادات مخالفان ملّا صدرا همچون شيخ احمد احسايى پاسخهايى درخور داده است .
صاحب عنوان ، در روزهاى آخر عمر به تهران عزيمت كرد ، و در ركاب فتحعلى شاه به سلطانيّه رفت . در آنجا بيمار ، و راهى گيلان شد ، و در محرّم 1242 ق در آنجا وفات يافت ] . آثار و تأليفات او عبارتاند از : 1 . حاشيه بر اسفار 2 . حاشيه بر شوارق الالهام 3 .
شرح الحكمة العرشيّة ، كه در آن ، به ايرادهاى شيخ احمد احسايى به ملّا صدرا پاسخ داده ، و در حواشى كتاب عرشيّه ، در سال 1310 ق چاپ سنگى شده است 4 . حاشيه بر مشاعر كه در حواشى كتاب مشاعر در سال 1315 ق در تهران چاپ سنگى شده است . « 1 »
محمّد اسماعيل خواجويى ثانى
آقا محمّد اسماعيل خواجويى ثانى ، فرزند محمّد جعفر بن ملّا محمّد اسماعيل خواجويى ، از علماء و فضلاء اصفهان ، و ( احتمالا ) از شاگردان آخوند ملّا على نورى و ديگران بوده است .
در 25 ربيع الاوّل سال 1282 وفات يافت ، و در تخت فولاد ، در جنب قبر جدّ خويش
هامش
( 1 ) . الذّريعة ، ج 13 ، ص 368 و ج 6 ، صص 144 و 200 ؛ الكرام البررة ، ج 1 ، ص 140 ؛ ريحانة الادب ، ج 6 ، ص 285 ؛ تحرير ثانى تاريخ حكما و عرفاء ؛ شرح احوال و آراء فلسفى ملا صدرا ، ص 214 ؛ مكارم الآثار ، ج 6 ، صص 2152 - 2153 ؛ آشناى حق ، ص 28 ؛ مقالات ادبى ، صص 429 - 432 ؛ قصص العلماء ، ص 151 ؛ الشّواهد الرّبوبيّة ، مقدّمه ، ص صد و شانزده ؛ فهرست مجلس ، ج 35 ، ص 406 ؛ فهرست كتابهاى چاپى عربى ، ص 295 ؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان ، ج 1 ، صص 273 - 274 .