جلد دوم 503 + 413 ص ، جلد سوم 425 + 340 ص ، جلد چهارم 512 + 467 ص
ولى الدّين ابو زيد عبد الرحمن بن محمد تونسى حضرمى اشبيلى مالكى ابن خلدون :
( 732 - 808 ق ، ) در تونس به دنيا آمده . در اوان صبا نزد پدر و ديگر دانشمندان در مدتى كوتاه فنون و علوم متنوعهء ديگر فراگرفت . پدر و مادر و نزديكان و بيشتر از اساتيد او در بيمارى طاعونى عام درگذشتند و او از غايت اندوه به ترك تونس جازم گشت . لكن محمد ابن تافراگين حكمران تونس او را از اين عزيمت بازداشت و طغرانويسى خويش به دو محول كرد . در جنگى كه متعاقب آن پيش آمد و محمد مزبور مغلوب گشت ابن خلدون با او به سبته شد و از آنجا بتلمسان و بسكره رفت . ملوك طوايف اين نواحى مقدم او را گرامى داشتند و در عنفوان شباب صيت علم و فضل او بهمهء اقطار مغرب برسيد و امير فاس ابو عنان يكى از دوستداران و مروجين علم او را بنزد خويش خواند و ابن خلدون بپذيرفت و بفاس رفت ( 855 ) و رتبت كاتبى سلطان فاس به دو مفوض گشت و در اين وقت هنوز از پاى طلب نمىنشست و از علماء مهاجر اندلس و دانشمندان بومى مغرب استفادت علمى مىكرد . بعدا عهدهدار مشاغل مختلفه گرديد :
رياست كاتبان ابو سالم مرينى در فاس ، منصب وزارت يا حاجبى ابو عبد اللّه امير - بجايه ، وزير ابن احمر در اندلس ، در سنهء 780 ق ، بتونس مسقط الرأس خود بازگشت