تعليمات عارف پيشه شده و پس از فراغت از تحصيل سفرهاى چند در ديار اسلام كرده و ظاهرا باقصى نقاط افريقا رفته است و پس از مدت مديدى بشيراز بازگشته و در دربار اتابيكان فارس منزلتى يافته و به اتابيك سعد بن ابى بكر بن سعد بن زنگى منتسب شده و تخلص خود را از او گرفته و ظاهرا از همين زمان دورهء شاعرى او شروع شده .
اين اتابك پس از مرگ پدر كه در 658 اتفاق افتاد بجاى او نشست ولى دوازده روز بيشتر درين مقام نبود چون هنگام مرگ پدر در شيراز نبود و در تفرش قم سكونت داشت موقعى كه عازم بود در راه رحلت كرد ولى چون در زمان پدر اختيار كارها بدست او بود سعدى در همين دوره مداح او بوده است . و اين شاهزاده در پرورش شعراء و ادباء بسيار شايق بود و جمعى كثير از بزرگان ادباى ايران از وى متنعم شدهاند .
پس از برچيده شدن دستگاه اتابيكان فارس و استيلاى مغول بر آن ديار سعدى در سلك مداحان خواجه شمس الدّين صاحبديوان و برادرش عطاملك جوينى درآمده و پس از مصائبى كه براى اين خانواده رخ داده ديگر سعدى بممدوح ديگرى اقبال نكرده و بازماندهء عمر خود را در پيرى در خانقاهى كه در شيراز داشته است بانزوا گذرانيده و قسمت اعظم از غزليات خود را در اين مدت سروده است .
عاقبت در شيراز بسال 694 ه رحلت كرد و در همان محل اقامت خود مدفون گرديد .
( سالنامهء پارس سال 1317 ش بقلم سعيد نفيسى )
مؤلفين كتب چاپى فارسى و عربى از آغاز چاپ تاكنون ( فارسي ) — صفحة 311
مساهمون: خانبابا مشار
ص٣١١