Skip to main content

جامع عباسى ( فارسي ) — Page 452

Contributors:

P.452
پدرى وشروط عاقله ده است أول آنكه پدر يا خويشان پدرى باشند پس بر مادر وخويشان مادرى خونبها دادن واجب نيست دوم آنكه مرد باشند چه بر زنان واجب نيست سيم آنكه بالغ باشند چه بر طفل واجب نيست چهارم آنكه عاقل باشند چه بر ديوانه واجب نيست پنجم آنكه در وقت دادن خونبها مالدار باشند چه اگر مفلس باشند در آن وقت بر ايشان واجب نيست واگر چه در وقت كشتن مالدار باشند ششم آنكه كشتن را به گواهان عادل به ثبوت رسانيده باشند پس اگر كشنده اقرار كند يا با ولى مقتول صلح نمايد خونبها بر عاقله واجب نيست هفتم آنكه به خطا باشد پس اگر عمدا كشته باشد خونبها بر عاقله نيست هشتم آنكه كشنده آزاد باشد چه اگر بنده باشد عاقله چيزى نمىدهد نهم آنكه كشته شده جهود نباشد چه جهود را عاقله نيست دهم آنكه كشنده آزاد باشد چه بنده را عاقله نيست وآقاى أو مخير است در آنكه خونبها دهد يا غلام را به ولى مقتول سپارد وهر گاه اين شروط متحقق شود واجبست بر خويشان قاتل كه خونبهاى مقتول را بدهند واگر چه ايشان در آنحال از قاتل ميراث نمىبرند واگر خويشان موجود نباشند عاقله قاتل كسى است كه أو را آزاد كرده باشد واگر أو نيز موجود نباشد عاقله أو كسى است كه نزد حاكم شرع گفته باشد كه هر جنايتي كه از أو سر زند أو ضامن باشد واگر أو نيز موجود نباشد عاقله أو امام است ودر كشتن عمد وشبيه عمد چيزى از خونبها بر عاقله لازم نيست مگر آنكه كشنده مرده يا گريخته باشد چه در اين صورت بعضي از مجتهدين گفته اند كه خونبها را خويشان نزديك أو مىدهند هر گاه مالي نداشته باشد وهمچنين عاقله را خونبها دادن لازم نيست هر گاه چارواى كسى كسى را بكشد بلكه در اين صورتها از مال قاتل بايد داد وجهودان عاقله ندارند بلكه قاتل خود متعهد خونبهاى كشته شده است خواه به عمد واقع شده باشد وخواه به خطا واگر جهودان چيزى نداشته باشند امام عاقله ايشان است زيرا كه أو جزيه از ايشان مىگيرد پس خونبها را نيز أو به حسب رأى خود بر عاقله قسمت مىكند وبعضي گفته اند كه مالدار ايشان نيم مثقال طلا ميدهد وفقير ايشان چهار يك مثقال وقول أقرب آنست كه امام آن را به حسب رأى خود به طريق مراتب ميراث بر عاقله ايشان قسمت مىكند پس اگر فرزندان از عهده خونبها بيرون نتوانند آمد يا چيزى نداشته باشند وبرادران يا فرزندان ايشان بر آن قادر باشند ايشان مىدهند وهمچنين اگر ايشان عاجز آيند أعمام قاتل وأولاد ايشان واگر