فرعون را سلطنت روى زمين فايده ندارد ، حمالان باربر گردن نه چون سواران سبكعنانند « سيروا قد سبق المفردون » .
( الحقيقة ) علمي كه بزبان وگوش محتاج باشد علم نيست دردى است ، چرا كه سوداگر را از كسادى بازار آتش در جان است وهرچه در حافظه وخيال مخزون است مانع نفس حيواني است مانند كتابخانه در معرض زوال است ، وآن علمي كه روح را شمع راه است كدام است « العلم نقطة كثرها الجاهلون » ، تمام علم أوليا از مقولهء شئ من وجه است وعلم علماء دنيا از مقولة علم بوجه شئ است ، وتفاوت بين الامرين بسيار است . بر تقديرى كه معلوم شئ واحد باشد آثار متفاوت است ، چه شمع ثاني را از هر بادي ضرر زوال است وشمع أول را باد صرصر معين وممد شعاع است .
( النكتة ) ماهيت علم صورت حاصلى است ، چون حق را دانستى علم حاصل كردى ، همه را دانسته
« قُلِ اللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِي خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ »
« 1 » .
( المعذرة ) من تنگ حوصله وتنگمايهام ، با أهل دنيا خلطه نمىتوانم كرد ، درياآشامان را حال ديگر است ، آنچه نوشتهام خيال خود را بيان كردهام « الاناء يترشح بما فيه لا انكار لنا لاحد » همه خوبند وهمين بد مائيم « والفرار من الكثرة ليس الا بإطاعة الامر لا بمقتضى العلم » .
هركه را ذرهء وجود بود * پيش هر ذره در سجود بود
جهت مختلف طريق أنبياء وأولياء صراط مستقيم است وهدايت بطلب منوط است و
« اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ »
تعليم طلب است و
« لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى »
« 2 » أديب عظيم است ، واطلاع بر سر قدر ما فوق طاقت است ، وأطاعت
هامش
( 1 ) سورة الأنعام : 91 .
( 2 ) سورة النجم : 39 ونصها« وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى ».