فلما قال اللّه : ( و من كفر فامتعمه قليلا ثم اضطره الى عذاب النار و بئسى المصير ) قال : يا رب و من الذين متعتهم ؟ قال : الذين كفروا بآياتى فلان و فلان و فلان . « 1 »
طبق احاديث فوق اگر مشتق در اعم وضع شده باشد استدلال امام در اين روايات تمام مىباشد زيرا خلافاى صدر اسلام به اتفاق شيعه و سنى قبل از قبول اسلام مدتى بتپرست و مشرك بودهاند و مىدانيم فرد كافر و مشرك اگر به اسلام مشرف شود گناهان گذشتهاش بخشيده مىشود حال اگر مشتق در اعم وضع شده باشد اطلاق ظالم بر خلفاى گذشته به صورت حقيقى صحيح است ، و الا اگر مشتق در اخص وضع شده باشد آنان فقط در زمان تلبس به ظالم ( يعنى قبل از قبول اسلام ) مشرك بوده و بعد از گذشت آن زمان ديگر نمىتوان آنان را به صورت حقيقى مشرك خواند در نتيجه طبق وضع مشتق در اخص مخالفين مىتوانند ايراد بگيرند كه شرك آنان قبل از تشرف به اسلام بوده ولى بعد از آن ديگر اطلاق ظلم بر آنها صحيح نيست .
پاورقی
( 1 ) - بحار الانوار جلد 25 صفحه 201 حديث 14