ارزش بوده اند ؟ !
در اين ، فشار اقتصادى سهم شيعيان و علويان بيش از همه بود زيرا آنان ، هميشه
پيشگام و پيشاهنگ مبارزه با خلفاى ستمگر بودند .
دوران خلافت هارون نيز از اين برنامهء كلى مستثنا نبود ، زيرا او با قبضه نمودن
بيت المال مسلمانان و صرف آن در راه هوسرانيها و بوالهوسيها و تجمل پرستيهاى خود
و اطرافيانش ، شيعيان را از حقوق مشروع خود ، محروم كرده بود و از اين راه نيروهاى
آنان را تضعيف مىكرد . بنابراين شيعيان با اين گونه فشارها آشنا بودند ، اما چنان كه اشاره
شد فشار اقتصادى زمان متوكل ابعاد گسترده تر و وحشتناكترى داشت كه ذيلا برخى از
آنها را يادآورى مىكنيم :
1 . او از نظر اقتصادى به قدرى بر شيعيان سخت مىگرفت كه مىگويند : در آن زمانى
گروهى از بانوان علوى در مدينه حتى يك دست لباس درست در تن نداشتند كه در آن
نماز بگزارند و فقط يك پيراهن مندرس ، برايشان مانده بود كه به هنگام نماز به نوبت از
آن استفاده مىكردند و نيز با چرخ ريسى ، روزگار مىگذراندند ، و پيوسته در چنين
سختى و تنگدستى بودند تا متوكل به هلاكت رسيد . ( 1 )
2 . متوكل " عمر بن فرج رخجى " را فرمانرواى مكه و مدينه ساخت ، و او مردمان را از نيكى و
احسان به آل ابى طالب باز مىداشت و سخت دنبال اين كار بود ، چنان كه مردم از بيم
جان ، دست از رعايت و حمايت علويان بر داشتند و زندگى بر خاندان اميرمؤمنان ( عليه السلام )
سخت شد " . ( 2 )
3 . متوكل ، دارايى علويان را كه ملك " فدك " بود مصادره كرد . ( 3 ) نقل شده است كه درآمد
هامش
1 و 2 . حاج شيخ عباس قمى ، تتمة المنتهى ، تهران ، كتابفروشى مركزى ، 1333 ه . ش ، ص 238 و
239 ، ابوالفرج اصفهانى ، مقاتل الطالبيين ، چاپ دوم ، نجف ، منشورات المكتبة الحيدرية ، 1385
ه . ق ، ص 396 .
3 . در فدك يازده درخت خرما وجود داشته كه پيامبر اسلام ( ص ) آنها را به دست خود كاشته بود .
فرزندان حضرت فاطمه ( س ) ميوهء آنها را به حجاج و زائرين بيت الله الحرام اهداء مىكردند ، و از
بركت آنها ، ثروت سرشارى عايد آنها مىشد . " عبد الله بن عمر بازيار " شخصى بنام " بشران بن ابى
اميهء ثقفى " را به مدينه فرستاد و او اين درختها را قطع كرد و چون به بصره برگشت ، فلج شد !
( موسوى قزوينى حائرى ، سيد محمد حسن ، فدك ، الطبعة الثانية ، قاهره ، مطبوعات النجاح ، 1397
ه . ق ، ص 195 )