3 . فضل بن شاذان نيشابورى :
مردى بزرگ و مورد اعتماد و فقيهى عالى مقام و متكلمى توانا بود ، گروهى از
بزرگوارترين ياران ائمه را ، از قبيل " محمد بن ابى عمير " ، " صفوان بن يحيى " ، درك كرد و
حدود پنجاه سال با آنان معاشرت داشت و از آنان بهرهها مىبرد ، چنان كه خودش
مىگويد : هنگامى كه " هشام بن الحكم " در گذشت " يونس بن عبد الرحمن " خليفه ى
آنان شد ، و هنگامى كه او درگذشت ، " سكاك " در رد مخالفان خليفه ى آنان گرديد ، و هم
اكنون خليفه ى آنان منم . ( 1 )
مرحوم شيخ طوسى او را جزو اصحاب امام هادى و امام عسكرى ( صلى الله عليه وآله و سلم ) ذكر كرده است ، و
برخى از علماى رجال ، او را از اصحاب امام هادى ( عليه السلام ) نوشته اند ضمن آنكه او را از ياران
امام جواد و امام عسكرى ( عليه السلام ) نيز دانسته اند . ( 2 )
" فضل بن شاذان " كتابهاى بسيارى نوشت و گفته اند 180 عنوان كتاب تأليف كرد ، و از آن
جمله كتاب " الأيضاح " در علم كلام در تحليل عقايد اصحاب حديث است كه اين كتاب
توسط دانشگاه تهران در 1392 قمرى به چاپ رسيده است .
اقوال و آثار " فضل بن شاذان " مورد توجه علماى بزرگ بوده و به قول او در رد و قبول
راويان بسنده مىكردند ، مرحوم كلينى ، پارهيى از كلمات و نظرات او را در كتاب شريف
كافى مورد توجه قرار داده است ، و نيز مرحوم صدوق وشيخ طوسى به كلمات و اقوال او
بسيار توجه داشتند . مرحوم اردبيلى مؤلف " جامع الرواة " مىنويسد : او رئيس و بزرگ
طايفهء ما ، شيعيان ، است و ارجمندتر از آنست كه دربارهء او سخنى بگوييم .
" فضل بن شاذان " در سفرى ، خدمت امام يازدهم شرفياب شد ، هنگام مرخص شدن از
خدمت امام ، كتابى كه خودش نوشته بود از دستش افتاد ، امام ( عليه السلام ) آن را برداشت و
ملاحظه كرد و بر او رحمت فرستاد و فرمود : " من بر مردم خراسان غبطه مىبرم كه
هامش
1 . منتهى المقال 242 ، مقدمه ى كتاب الايضاح چاپ دانشگاه ، ص 3 .
2 . مقدمه ى الايضاح ص 9 و 86 .