است كه صورى كه بدر مىرود و به تخصيص ، بسيار زياده است از آنچه باقى مىماند و شما خود بعد از اين در تتميم استدلال به حديث ابى بصير و محمد بن مسلم مىگوييد كه تخصيص عام به مرتبه كه اكثر افراد آن بدر رود جايز نيست نزد اكثر محققين ، پس چگونه در اينجا جايز باشد ؟
و اگر مراد نماز خاص معهودى باشد پس از كجا بدانيم كه مراد نماز جمعه است يا نماز ظهر روز جمعه مطلقا تا دليل شما تواند شد ، شايد مراد نماز جمعه معصوم يا نايب او باشد پس لازم نمىآيد بنابر اين مگر وجوب سعى نزد نداى آن و نزاعى نيست در آن .
وجه چهارم : اتفاق مفسرين « 1 » بر آنكه مراد از ذكر الله خطبه است يا نماز مسلم نيست ، و بر تقدير تسليم حجت نباشد و چگونه اتفاق جمعى از مفسرين كه اكثر ايشان سنّى و در ميان ايشان پنج شش كس معلوم النسب از اماميه زياده نباشد ، حجت باشد و اتفاق علماى اماميه تمام حجت نباشد . و هرگاه اتفاق ايشان يا حجيت آن مسلم نباشد ممكن است تفسير شود « ذكر الله » به پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله بقرينه تفسير ذكر به پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله و اهل ذكر به ائمه عليهم السّلام در احاديث بسيار ، « 2 » يا مراد پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله و آله و باقى ائمه عليهم السلام باشد چنانچه در آيه شريفه * ( « وَلَذِكْرُ الله أَكْبَرُ » ) * « 3 » روايت شده از حضرت امام محمد باقر عليه السّلام كه ماييم ذكر الله و ماييم اكبر . « 4 » پس بنابر اين مراد اين خواهد بود كه هرگاه ندا كرده شود از براى نماز پس سعى كنيد بسوى پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله يا ائمه عليهم السّلام يعنى از براى نماز با ايشان ، پس ظاهر نمىشود از آن مگر وجوب نماز با ايشان نه مطلقا .
وجه پنجم : « 5 » آنكه جمعى از مفسرين « 6 » كه تفسير كردهاند به نماز ، همه ايشان تخصيص ندادهاند به نماز جمعه بلكه بعضى از ايشان مطلق نماز گفتهاند ، مانند صاحب كشاف « 7 » و قاضى بيضاوى « 8 » و غير ايشان و بنابر اين ممكن است مراد به نماز مطلق نماز ظهر روز جمعه
هامش
« 1 » مجمع البيان ج 10 ، ص 288
« 2 » رجوع شود به كافى ج 1 ، ص 210 و 211
« 3 » عنكبوت : 45
« 4 » الكافى ج 2 ، ص 598 ؛ بحار الانوار ، ج 7 ، ص 321 ، و ج 82 ، ص 199
« 5 » بناى اين وجه نيز بر منع اين است كه امر حقيقت در خصوص وجوب باشد شايد حقيقت در مطلق طلب اعم از وجوب و ندب باشد چنان كه در وجه هفتم مذكور خواهد شد و بنابر اين ممكن است مراد به نماز مطلق نماز ظهر در روز جمعه باشد و هرگاه ندا از براى جمعه باشد سعى واجب باشد و اگر از براى ظهر باشد سعى سنت باشد .
منه
« 6 » رجوع شود به مجمع البيان ج 10 ، ص 288
« 7 » تفسير الكشاف ج 4 ، ص 535
« 8 » تفسير البيضاوى ص 736 ( چاپ يك جلدى )