تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 605

مساهمون:

ص٦٠٥

فصل چهارم سريان رحمت رحماني بر ذات حقتعالى وكلّ وجود

عرفاى شامخ در تعريف رحمت گفته‌اند : « الرّحمة خلق القدم لأهل العدم » يعنى رحمت عبارت از آفريدن خداوند قديم ، أهل عدم ، يا أعيان ثابته را ميباشد . بنابراين ؛ قدم صفت خداوند وعدم خارجي صفت أعيان ووجودات علمي است ؛ واز همين معنى ؛ برخى آنرا صفت فعل دانسته‌اند وبعض ديگر صفت خاصّ وذاتي حقّ ؛ ليكن اگر رحمت را صفت خاصّ ذاتي دانيم ، كلّيهء أعيان وجودي ، حتّى ذات حقتعالى را نيز فرا ميگيرد ودر صورتيكه صفت فعل شناسيم ؛ واسطهء بين ذات وصفاتست ؛ مانند خالق ورازق كه ظهور آنها در شواهد ؛ متعلّق به أمور إضافي بوده ودر مجموع از صفت اراده وقدرت صادر ميگردد ؛ چنانكه كريمهء مباركه در معنى فعل فرمايد :
« وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ »
ودر مورد ذاتي بودن آن فرمايد :
« كَتَبَ عَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ »
و
« كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ »
وطبق ظاهر معنى ايندو آية ، رحمت امريست ذاتي وچون خداوند فيّاض وجود است وبايد رحمت از چنين رحماني بعموم حقايق وخلائق امرى وخلقي ومجرّد ومادّى شامل ومحيط باشد ؛ لذا در مرتبهء نخست بايد نفس أو از رحمت رحماني به كتابت وارادهء خود برخوردار باشد ، تا سپس بعوالم ومراتب وتعيّنات ديگر شامل گردد . پس رحمت بدين توصيف بمعناى شفقت بر بندگان يا غفران معاصي وعفو تائب از گناه نبوده وعبارت از نعمت كامل وتمام بر مجموعهء أعيان جبروتي وملكوتي وناسوتى است ؛ وبعبارت ديگر يعنى بخشيدن وجود خاصّ بهر موجود واظهار احكام ولوازم وتوابع ولواحق صفاتى وأفعالى وآثاري بدانها بوده وهر مظهر وموجود وعيني از أعيان
تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 605 | غلامحسين رضانژاد