فصل دوّم تحقيق وافى در دو اسم رحمان ورحيم
فخر رازي در تفسير رحمان ورحيم ميگويد : بيشترين علماء برآنند كه اسم رحمان عربى است ، بجز ثعلب كه نظر بعبرانى بودن آن داشته وگويد اسم رحمان در أصل رخمان - با خاء معجمه - بوده وپس از نقل بعربي ، خاء آن بدل به حاء مهمله گرديده والف آن حذف شده وبصورت رحمن درآمده است . سپس اين مفسّر كبير در ردّ اين نظريّه گويد : « 1 » اينكه عرب بانكار اسم رحمان پرداخته ، از حيث اينستكه قول خداوند تعالى را شنيدهاند كه فرمايد :
« قُلِ ادْعُوا اللَّهَ ، أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ »
وچنين توهّم كردهاند كه اللّه غير از رحمان است وخداوند آنان را آگاه نمود كه چنين نيست ، امّا نه از اين جهت كه رحمان در لغت عرب نيست ؛ زيرا در قرآن كريم نازل است كه
« إِنَّا جَعَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا »
و
« بِلِسانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ »
ولفظ رحمان نيز در مواضعى متعدّد از قرآن آمده ، واگر عربى نبود ؛ وقوع خلاف در آيات آن لازم مىآمد ، كه اين باور هم باطل است ؛ پس رحمان ، كلمهاى عربى است ونه عبراني . ديگر اينكه : اگر رحمان مشتقّ از رحمت بود ، بايد بذكر مرحوم آن وصل ميگرديد ودر نتيجة در قرآن حكيم چنانكه نازل است رحيم بعباده رحمان بعباده نيز نازل ميشد ، وحال اينكه ذكر مرحوم پس از رحمان بصورت وصل بدان نيامده است . پاسخ اين نظريّه اينستكه : صحيح نيست كه پس از رحمان ، ذكر مرحوم آن هم لازم باشد ؛ زيرا اسم رحيم مخصوص برحمت خاصّ است
هامش
( 1 ) - شرح أسماء اللّه الحسنى ، تأليف فخر رازي ، تحقيق طه عبد الرّؤف سعد ؛ مكتبه الكلّيات الأزهريّة ، القاهرة ، 1396 ه