فصل دهم هنرهاى ايران در دورهء صفويان
شاه اسماعيل كه از طرف مادر نسب به تركمانان مىبرد با آگاهى تمام شهر تبريز پايتخت آققويونلوها را نخستين تختگاه خود قرار داد : او تشكيلات حكومتى آققويونلوها را كه در تبريز متمركز شده بود ، از آن خود ساخت و از قرار معلوم هنرمندان مكتب كتابآرايى تبريز را كه اوزون حسن و پسرش يعقوب ( 96 - 883 / 90 - 1479 ) مورد حمايت قرار داده بودند ، زير اختيار خود گرفت . از طرف ديگر سنت تيمورى نقاشى مكتب هرات هم از نيمه دوم قرن نهم / پانزدهم همچنان ادامه يافت . يكى از نسخ كليدى كه مبين انتقال سنن سابق به سبك نخستين صفوى است خمسه نظامى سال 1481 م . ( توپ قاپى سراى ، خزينه 762 ) « 1 » است كه به دستور يعقوب در تبريز كتابت و دوازده نگاره در سال 910 / 5 - 1504 ( طبق تاريخ يكى از آنها ) بدان افزوده شد ؛ اين نگارهها آشكارا در تبريز توليد شده چون در آنها كلاه قزلباشى ، تاج حيدرى سلطان حيدر پدر اسماعيل به گونه نشانهء پيروان صفويه آمده است . در اين نگارهها كيفيت ظريف و تزيينى مكتب دربارى تركمان بىهيچ توجهى به فضاسازى حفظ شده است . يك نسخه معروف ديگر نيز وجود دارد كه نگارههاى آن نشاندهنده نوع اوليه كلاه صفوى است و يكى از اين نگارهها تاريخ 910 / 5 - 1504 را دارد . اين نسخه ، كتاب داستان جمال و جلال از آصفى شاعر ، محفوظ در كتابخانه دانشگاه اپسالا است . در نگارههاى اين نسخه هم چندان توجهى به فضاسازى نشده ، ولى منظرهپردازى آن مبين اشتياقى عميق است و تصاوير گياهان با رنگآميزى غنى و
هامش
( 1 ) - به فصل هنرهاى تصويرى در دوره تيمورى رجوع شود .