چهار درهم بيش نمىارزيد ، در بر داشت . از حسن بصرى دربارهء جامهء عثمان پرسيدند ، گفت : قطرى بود و هشت درهم مىارزيد . وى ، رضى اللّه عنه ، بسيار فروتن بود . حسن بصرى مىگويد : عثمان را وقتى امير مؤمنان بود ، ديدم در مسجد خوابيده و عبايش را زير سر گذاشته بود . افراد يكايك مىآمدند و نزد او مىنشستند ، و او نيز برخاست و مثل يكى از آنان در كنارشان نشست . خيثمه مىگويد : عثمان را ديدم كه در مسجد در ميان ملافهاى خفته بود و هيچكس در اطرافش نبود ، در حالى كه امير مؤمنان بود . به موجب روايت ديگرى مىگويد : عثمان را ديدم كه در مسجد به نيمروز خفته بود و چون از خواب برخاست ، اثر ريگهاى كف مسجد بر پهلويش مشهود بود ؛ مردم به او گفتند كه بسترى نرم فراهم آرد . وى خودش آب براى وضويش تهيه مىكرد ، به او گفتند : چرا به يكى از نوكرانت دستور اين كار را نمىدهى ؟ گفت : چون شب وقت استراحت آنهاست .
از اول مسلمانى هرشب جمعه بردهاى آزاد مىكرد مگر جمعهاى كه برايش ميسر نمىشد كه در عوض ، جمعهء بعدى دو برده آزاد مىساخت . علامه ابن حجر در صواعق مىنويسد : شمارهء بردگانى كه عثمان ، رضى اللّه عنه ، آزاد ساخته ، به دو هزار و چهار صد مىرسد . از فروتنى در دورهء خلافت گاه پشت سر خود خدمتكارش را سوار مىكرد و هيچكس آن را عيب نمىگرفت . روز را به روزه و شب را به جز پارهء اول آن به نماز مىگذراند ، و در نماز شب قرآن را ختم مىكرد ، و بسيار اتفاق مىافتاد كه قرآن را در يك ركعت نمازش ختم مىكرد . چون از كنار گورستان مىگذشت ، چندان مىگريست كه اشك از محاسنش سرازير مىشد . از ده تنى بود كه پيامبر به آنان مژدهء بهشت داد ، و از اصحابى بود كه پيامبر در موقع وفات از آنان خشنود بود . از پيشگامان اسلام به شمار مىرفت ، زيرا پس از ابو بكر و على و زيد بن حارثه مسلمان شد . پيامبر براى او گواهى داد كه در زندگانى دنيا زاهد است و در آخرت در بهشت ، زيرا صحت اين روايت مسلم شده كه فرمود : خدا ترا بيامرزد اى عثمان ! نه تو از دنيا ربودهاى و نه دنيا ترا در ربوده است . « 1 »
هامش
( 1 ) . آيا اين روايتى كه ادعا مىكنند صحيح و براستى از پيامبر اكرم است ، با آن شرح حالى كه از او آورده شد ، سازگار است ؟ اين را ندانسته مىگويند و فقط مىبافند .