دنيا زاهد و پارسا بود و شيفتهء آخرت . در ادارهء خزانهء عمومى درستكار و عدالتپيشه بود « 1 » ، و براى خويش هيچ از آن برنمىگرفت « 2 » ، زيرا توانگر بود و توانگرى و بىنيازىاش در دورهء زندگى پيامبر و نيز پس از آن معروف است . بسيار بذل و بخشش مىكرد آن هم در نهايت بزرگوارى و گشادهرويى ، و به دور و نزديك مىبخشيد و ميان خويشاوند و غيرخويشاوند فرق نمىگذاشت . « 3 » خدا در حق وى اين آيات را فرو فرستاده است :
پاداش كسانى كه اموالشان را در راه خدا انفاق مىكنند و بعد از انفاق منتى نمىنهند و آزارى نمىرسانند ، با پروردگارشان است . نه بيمناك مىشوند و نه اندوهگين . « 4 » آيا كسى كه سراسر شب را به دعا و نماز و سجده به سر مىآرد و از آخرت بيمناك است و رحمت پروردگارش را اميد مىبرد ، با آنكه چنين نيست يكسان است ؟ « 5 » مردانى كه بر سر پيمانشان با خدا به راستى ايستادند . « 6 »
به هنگام نطق پيراهنى خشن و عدنى در بر داشت كه چهار درهم بيش نمىارزيد . « 7 » به مردم از غذاى دولتى مىداد و خود به خانه رفته سركه و روغن زيتون مىخورد . حسن بصرى مىگويد : به مسجد درآمدم ، ديدم عثمان بر قبايش تكيه زده است و دو سقا اختلاف حقوقى خويش را به او عرضه داشتند تا داورى نمايد . عبد اللّه بن شداد مىگويد :
عثمان ، رضى اللّه عنه ، را روز جمعهاى ديدم به هنگامى كه امير مؤمنان بود ، جامهاى كه
هامش
( 1 ) . پس چرا اصحاب متفقا بر او شوريده بودند ؟ و چرا آن زاهد پارساى راسترو را كشتند ؟
( 2 ) . رك : الغدير ( متن عربى / چ 2 ) : 8 / 288 ، 289 .
( 3 ) . به استثناى كسانى كه از خاندان بنى هاشم بودند و عشقشان را در دل مىپروراندند ، مانند ابوذر و عمار و ابن مسعود .
( 4 ) . بقرة 2 / 262 . در جلد قبلى نادرستى اين نسبت را كه به فرمودهء الهى داده شده ، ثابت كرديم . رك : الغدير ( متن عربى / چ 2 ) : 8 / 57 .
( 5 ) . زمر 39 / 9 . در همين جلد در شرح حال عمار ياسر گفتيم كه شأن نزول درست و حقيقى اين آيه چيست .
( 6 ) . احزاب 33 / 23 . چنان كه ديديم اين آيه دربارهء على و حمزه و عبيدة بن حرث نازل شده است .
رك : الغدير ( متن عربى / چ 2 ) : 2 / 51 . بخارى در صحيح خود : 7 / 91 نزول اين آيه را دربارهء انس بن نضر روايت كرده است و ابن حجر كسانى را كه اين آيه در حقشان فرود آمده ، نام برده و در آن ميان نام عثمان نيست . رك : فتح البارى : 8 / 420 .
( 7 ) . رك : الغدير ( متن عربى / چ 2 ) : 8 / 291 .