جواب از اشكال
متن
قيل : المراد بتحصّله بالفصل ثبوته التعقّلىّ . . . حقيقة خارجيّه يترتّب عليها الآثار .
ترجمه
در پاسخ گفته مىشود مراد از تحصّلى كه به واسطهء فصل ، حاصل مىشود ثبوت عقلانى جنس و صيرورت آن بهصورت يك ماهيت نوعى تام است . و آنچه كه جنس آنرا به واسطهء وجود فردى كسب مىكند ، عبارت است از تحقق ماهيت ، تحقق تامى كه مترتب شود بر او آثار خارجى .
پس آنچه كه فصل آنرا افاده مىدهد عبارت است ازتحصّل دادنبه ماهيت مبهمِ جنسى وصيرورت آن به يك ماهيتِ نوعىِ تام . و آنچه را كه وجود فردى مىدهدعبارتست از تحصّل ماهيت تام و صيرورت آن به يك حقيقت خارجى كه بر آن آثار خارجى مترتب مىشود .
شرح
در پاسخ از اشكال مىگويد دوگونه تحصّل داريم : يكى تحصّل در مرتبهء ماهيت و يكى هم تحصّل در مرتبهء وجود خارجى . آنچه كه فصل مىدهد تحصّل در مرتبهء ماهيت است ؛ يعنى ماهيت مبهم جنسى را در عالم ذهن به ماهيت متحصّل و كامل تبديل مىنمايد . و اما آنچه وجودِ خارجىِ شخصى مىدهد تحصّل خارجى ماهيت است كه همان تشخص باشد . كه به واسطهء اين نوع از تحصل ، آثار خارجى ماهيت بر او مترتب مىگردد ، نه به واسطهء تحصّل از نوع اول .
جنس ابهام نوع و فصل محصل آن مىباشد
متن
فتبيّن بما مرّ : أوّلًا أنّ الجنس . . . غير نظر إلى إبهامٍ او تحصّلٍ .