ترجمه
و نيز فاسد است سخن كسى كه مىگويد امكان در خارج به وجود مستقل موجود است . وجه فساد آن اين است كه امكان يك معناى عدمى است كه مشترك ميان ماهيات و ثابت به ثبوت آنهاست و آن عبارت از سلب ضرورتين است . و معنا ندارد كه اعدام در خارج به وجود مستقل موجود شوند .
شرح
گفتيم ثبوت امكان در خارج به معناى وجود مستقل آن در خارج نيست ، بلكه به معناى اتصاف موصوفش به آن - كه در خارج اين اتصاف رخ مىدهد - مىباشد .
صرفنظر از موجوديت موصوفش و اتصاف آن موضوع به وصف ، سلب ضرورتين خود وجودى در خارج ندارد ، زيرا امكان كه به معناى سلب ضرورتين است يك معناى سلبى و عدمى دارد و معناى سلبى در خارج وجود مستقل نمىتواند داشته باشد مگر به صورت اتصاف موصوف به آن و موصوف به اين وصف تمام ماهيات مىباشند چون امكان لازمهء تمام ماهيات مىباشد .
اشكالى ديگر بر مستقل بودن وجود امكان در خارج
متن
على أنّه لو كان موجوداً فى الأعيان بوجود . . . وسيجىء استحالة الإمكان بالغير .
ترجمه
مضافاً به اينكه اگر امكان در خارج به وجود مستقل ، موجود باشد يا واجبِ ذاتى است كه اين بالبداهه باطل است و يا ممكن است . و با توجه به اينكه بر حسب فرض ثبوت آن خارج از ثبوت خودِ ماهيت است ، از اين رو ثبوت ماهيت كفايت از ثبوت آن نمىكند پس امكانش امكان بالغير خواهد بود . و بهزودى خواهد آمد كه امكان بالغير محال است . « 1 »
هامش
( 1 ) . در فصل آتى از همين مرحله