بيان
طوبى
، به معناى بهشت و يا بوى خود آن و يا درخت معروفى كه در بهشت است كه در حديث هم وارد شده و يا منظور از طوبى زندگى پاكيزه و يا خير و خوبى .
لمن اخلص للَّه العبادة و الدّعاء
يعنى غير خدا را نخواند و عبادت نكند و يا اينكه هدف و انگيزهاش از عبادت و دعاء رضا و خشنودى خداى سبحان باشد نه رياء و ديدن ديگران .
بما ترى عيناه آنچه چشمش ميبيند از زخارف و زينتهاى دنيا و خواستههاى دنيوى و مقامات واهى و قدرت و سلطنت .
و لم ينس ذكر اللَّه
با دل و زبان در ياد خدا بوده و او را فراموش نكند .
بما تسمع اذناه
آنچه با گوش او آشنا مىشود از آواز و غنا و موسيقى و صحبت و مذاكره لذات و شهوات دنيا و بحث و جدال و شبههها و ايراد و اشكالهاى گمراهكننده و آراء و نظريات و افكار بدعت ساز و غيبت و بهتان و هر چه انسان را از خدا باز ميدارد .
و لم يحزن صدره بما اعطى غيره
يعنى از لحاظ اينكه ديگران وسائل زندگيشان بهتر است محزون و ناراحت نميشود . البته داشتن چنين صفات پسنديده و كمالات عاليه براى اشخاصى كه از تعلقات دنيوى و بىارزش دل بركنده و داراى فكر باز و بلند است امكان دارد و ضمنا در اين حديث اشاره و اشعارى هست كه حالت اخلاص در عبادت بدست نميآيد مگر براى كسى كه رشته محبت و علاقه دنيا را از دل و قلب خود بريده باشد همچنان كه تحقيق اين مطلب بعدا خواهد آمد . عملش بهتر است .
6 - كافى . . . حضرت صادق عليه السّلام در توضيح آيه شريفه
لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا
تا آزمايش كند چه كسى از شما سوره ملك 2 فرمود مقصود عمل زيادتر و بيشتر نيست ، بلكه عمل بهتر و نيكوتر ( گر چه از نظر كميت و مقدار كم باشد ) منظور است و البته اصابه بواقع و ارزش داشتن عمل بستگى دارد بخوف و ترس از خدا و نيت پاك و نيكو و سپس فرمود ادامه عملى و حفظ و نگهدارى آن از شوائب ناخالص و پاك انجام شود از انجام خود عمل مشكلتر است ( حاصل اينكه ارزش عمل بسته بكيفيت او است نه به مقدار و كميت او ) و عمل خالص آن عملى است كه در انجام آن جلب توجه مردم و تعريف و تشكر آنان منظور نباشد . فقط خدا و لطف او در نظر باشد لا غير و نيت از اصل عمل مهمتر و بهتر است ، بلكه عمل همان نيت و ظهور و تجلى او است سپس حضرت آيه
قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى شاكِلَتِهِ
را تلاوت فرمود يعنى هر كس بر پايه و طبق نيت خود عملكرد دارد .
تبيين قوله
لِيَبْلُوَكُمْ
اشاره به اين آيه شريفه است
تَبارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ وَ هُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ . الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَياةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا
.
تَبارَكَ
يعنى خداوندى كه خير و بركت و لطفش فراوان است يا به اين معنا كه خداوندى كه در صفات و افعالش برتر از همه و متعالىتر از هر چيز است چون لفظ بركه ( ريشه تبارك ) معناى زيادى